Bunt przeciwko Wall Street. Winny: neoliberalizm

Drukuj PDF
Lech Kańtoch
 
Nie jest prawdą, że żaden bankierów z Wall Street odpowiedzialnych za światowy kryzys finansowy nie został ukarany. Takim człowiek był tylko szef Lehman Brothers, Richard Fuld. Kierowany przez niego bank zbankrutował jesienią 2008 r. Rok wcześniej boss otrzymał „bonus” wartości 34 miliony dolarów. Natomiast już po krachu Richard Fuld na siłowni „dostał w gębę” od inwestora, który przez niego stracił duże pieniądze.
Wówczas nie było w Stanach Zjednoczonych społecznych protestów, tylko wykupywanie banków za publiczne pieniądze, a także wybory prezydenckie wygrane przez demokratę Baracka Obamę.

Amerykańska jesień buntu

Trudno doszukiwać się związków między buntem na Placu Tahir w Kairze, a „okupacją Wall Street”. Ale kiedy rozpoczynała się „arabska wiosna” w USA miały miejsce masowe protesty związkowców w kilku stanach. Wystąpienia w USA spowodowała polityka „parszywej dwunastki”, młodych republikańskich gubernatorów realizujących neoliberalną politykę w rządzonych przez siebie stanach. Demonstranci z Placu Tahir przesłali pozdrowienia związkowcom ze stanu Wisconsin, którym odebrano właśnie prawa do układów zbiorowych.
Mimo że sprawy ucichły nie oznaczało to, że przyczyny społecznych niepokojów zniknęły. Było tylko kwestią czasu, że gdzieś znów pojawi się bunt. Od dawna wiadome jest, że amerykańskie społeczeństwo jest głęboko podzielone. Według magazynu „The Forbes” 400 najbogatszych rodzin dysponuje majątkiem równym wartości dolnych 200 milionów.
Wielkie koncerny najczęściej nie płacą wcale podatków, bo ich lobbyści załatwili im zwolnienia. Amerykańskie prawo podatkowe ma „rozmiary Biblii”, jest pełne zwolnień i ulg. Można tam znaleźć paragraf mówiący, że jeden z największych koncernów amerykańskich – General Electric – jest kompletnie zwolniony ze świadczeń na rzecz USA. George W. Bush zniósł też podatki dla najlepiej zarabiających. Stąd sekretarki wielkich bossów płacą wyższe podatki niż – obdarzani milionowymi „bonusami” – ich szefowie.
Na świecie tymczasem wrze. Protesty mają miejsce w krajach europejskich. Grecja i Hiszpania są tego przykładem. Ruch „oburzenia”, zainicjowany 15 maja 2011 r. w Hiszpanii, głównie przez przedstawicieli młodego pokolenia, zdaje się zwiastować zupełnie nowe procesy na skalę globalną.
We Wrocławiu 17 września 2011 r. odbyła się – w czasie polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej – wielka demonstracja zorganizowana przez Europejską Konfederację Związków Zawodowych. Wzięło w niej udział około 50 tysięcy związkowców z całej Europy. Spotkał się z nimi przewodniczący Grupy Socjalistycznej w Parlamencie Europejskim – przyszły Przewodniczący PE – Martin Schulz.  Związkowcy chcieli wręczyć obradującym we Wrocławiu ministrom finansów memorandum przeciwko polityce „zaciskania pasa”.
Nie wręczyli. Ministrowie wcześniej skończyli obrady i wyjechali …

Międzynarodowy kontekst

To wszystko tworzy międzynarodowy kontekst i zbieżność czasową. Bowiem w tym samym dniu pojawiła się w Zuccotti Park nowa grupa demonstrantów. Ich hasło „Okupacja Wall Street” zaszokowało Stany Zjednoczone. Od końca lat sześćdziesiątych nie było tam tak szerokiego protestu, który rozlał się na większość amerykańskich miast. Czy zmieni on Amerykę i świat tak jak to zrobiło pokolenie 1968 roku? Trudno powiedzieć.
Można natomiast dodać, że będzie to w jakimś sensie kontynuacja zmian, które Barack Obama zapowiedział podczas kampanii wyborczej 2008 r. Obietnica „innej Ameryki”, która po początkowych zapowiedziach słownych jakoś utknęła pod naciskiem ofensywy Partii Herbacianej i sukcesu republikanów w wyborach do Kongresu USA w 2010 r.
W USA następuje zderzenie dwóch wizji kraju. Partia Herbaciana chce powrotu do USA lat dwudziestych, sprzed Wielkiego Kryzysu. Z „małym rządem” i „wolną” przedsiębiorczością w dawnym stylu. Chce kompletnej likwidacji reform począwszy od New Deal, Wielkiego Społeczeństwa, ustawodawstwa socjalnego, związkowych praw do negocjacji zbiorowych, kończąc na reformie ubezpieczeniowej Baracka Obamy.
Tymczasem dzieje się to wszystko nadal istnieje, ale jest ograniczane przez republikanów. Tego nie dostrzegają działacze Partii Herbacianej. Również tego, że Stany Zjednoczone są dziś faktycznie rządzone przez „triadę”: wojsko, które prowadzi wojny; koncerny, które dominują w handlu światowym; neoliberalny prozelityzm, który konserwuje w USA i na świecie dogmaty „konsensusu waszyngtońskiego”. Słowa Baracka Obamy mówiące o potrzebie zmian – słynne „Yes, we can” – zostały jednak znów podjęte przez protestujących. Są one nie tylko zapowiedzią, że „inna Ameryka jest możliwa”. Ale rozmiary ostatniego protestu w ponad 950 miastach na wszystkich kontynentach wskazują , że „inny świat jest też możliwy”.

„Banki wykupili, nas sprzedali”

To hasło lapidarnie oddaje jak rozwiązano kryzys finansowy. Ludzie nie godzą się być tylko „99 procentową” milczącą większością spłacającą bez protestu długi za chciwych i lekkomyślnych bossów wielkich banków. Przestali też wreszcie wierzyć, że „niewidzialna ręka rynku” ureguluje cokolwiek, zdają sobie sprawę, że raczej tylko pogłębi i tak wielkie nierówności, a także powiększy rozmiary biedy.
Protestującym na Wall Street – i na całym świecie – zarzuca się, że nie mają programu, a często są reprezentantami „bananowej młodzieży”. Jedno jest tylko pewne, co protestujący odrzucają: oderwanie finansów od gospodarki, przeciwni są dyktatowi rynku, nie chcą być na łasce i niełasce wielkich banków i ich lekkomyślnych szefów.  Nie chcą dominacji tych, którzy nie tylko wywołali kryzys finansowy, ale i na nim zarobili. Są też przeciwni politykom będącym na usługach wielkiego biznesu, a nie reprezentują zwykłych ludzi.
Amerykanie wydają się być coraz bardziej zdeterminowani. To kolejna już w tym roku seria protestów. Po zimowych wywołanych polityką „parszywej dwunastki” gubernatorów republikańskich. Protestujący w Zuccotti Park nie są już sami. Mają wsparcie rodaków i protestujących na całym świecie. Poprała ich centrala związkowa AFL CIO, a wspiera Partia Demokratyczna.
Amerykański noblista w dziedzinie ekonomii Paul Krugman, analizujący protest w sercu amerykańskiego kapitalizmu napisał: "Złościcie się na właściwych ludzi"! Oligarchowie odwrócili się  bowiem od tych, co ich uratowali i chcą "powstrzymać krytykę źródeł swojego bogactwa". Co więcej, angażowali się i wciąż angażują w ryzykowne spekulacje.
Walka toczy się głównie w Stanach Zjednoczonych, choć włącza się w nią Unia Europejska. Jose Manuel Barroso zaproponował już podatek od transakcji finansowych, taki, jaki kiedyś sugerował socjalista Martin Schultz.

W rękach Baracka Obamy

Dla prezydenta Baracka Obamy wsparcie protestu może mieć decydujące znaczenie. Nie tylko uwiarygodni zapowiadane od 2008 r. zmiany, ale da mu zwycięstwo wyborcze w 2012 r. Tylko w ten sposób może on doprowadzić od odwrócenia niekorzystnego trendu w amerykańskiej polityce – spowodować odejście od neoliberalizmu wprowadzonego za czasów Ronalda Reagana. Było by to poważne potraktowanie postulatów protestujących, zapowiedź budowy „innej Ameryki”. Prezydent Obama musi też zakończyć dwie wojny zapoczątkowane przez George’a W. Busha – w Afganistanie i Iraku. 
Zmiany w USA są konieczne z uwagi na dominację tego kraju w świecie. Przeprowadzenie reform społecznych i gospodarczych – oznaczających koniec neoliberalizmu – jest nie tylko w interesie tych protestujących „99 procent Amerykanów”. Bo tak się składa, że zmiana charakteru globalizacji, czyli stosunków gospodarczych i społecznych w świecie, na dobre lub na złe, zależy wciąż od Ameryki. 

Lech Kańtoch

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 29 gości 

Statystyka

Odsłon : 8492888

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …