Daszyński. O racji stanu

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku. Poza dwoma materiałami wstępu autorstwa dra Andrzeja Ziemskiego i red. Przemysława Prekiela zawiera ono 73 materiały archiwalne autorstwa Ignacego Daszyńskiego (fragmenty książek, broszur, artykuły publicystyczne, wypowiedzi, listy i inne dokumenty). Kryterium wyboru tekstów określa tytuł opracowania.
Materiały pomieszczono chronologicznie w trzech zbiorach. Najstarsze sięgają roku 1890, najnowsze datowane są na rok 1930. Znaczna część, szczególnie publicystyki zachowała ówczesną formę językową. Materiały zawierają wskazanie źródeł archiwalnych, polskich i zagranicznych, ich sygnatury zawierają daty powstania lub publikacji.
Część I zatytułowana „Socjalista” zawiera 29 materiałów i dokumentów dotyczących działalności Ignacego Daszyńskiego jako działacza politycznego, socjalisty i socjaldemokraty, twórcy Polskiej Partii Socjal-Demokratycznej. Daszyński poza przewodniczeniem PPS-D, był również przez kilka kadencji przewodniczącym Polskiej Partii Socjalistycznej po zjednoczeniu niepodległościowego ruchu socjalistycznego w roku 1919.
Część II zatytułowana „W Wiedniu” obejmuje okres do roku 1918 pełnienia przez Daszyńskiego funkcji posła w Parlamencie wiedeńskim. Zawiera 22 materiały, które obrazują rozległą działalność poselską i polityczną ukierunkowaną na tworzenie podłoża społecznego i politycznego dla odrodzenia Polski.
Część III zatytułowana „W II RP” obejmuje okres 1918-1930, kiedy Daszyński był premierem i wicepremierem Rządu RP, posłem oraz marszałkiem i wicemarszałkiem Sejmu. Zawiera ona 22 materiały. Ukazuje obszary walki Daszyńskiego o polską demokrację i umocnienie parlamentaryzmu jako instrumentu rządzenia.
Celem opracowania jest ukazanie postaci Daszyńskiego poprzez analizę jego działalności jako socjalisty, socjaldemokraty, parlamentarzysty i męża stanu, a także poprzez zestawienie jego projektu politycznego z konkurencyjnymi wizjami reprezentowanymi przez Józefa Piłsudskiego oraz Romana Dmowskiego. Taka analiza może być współcześnie ważnym spojrzeniem na postać Daszyńskiego z perspektywy upływających 90 lat od momentu jego śmierci. Tym bardziej, że mimo upływu czasu, Daszyński nie został doceniony przez historię na równi z Józefem Piłsudskim jako najpoważniejszy partner w walce o polską niepodległość i ustanowienie podstaw politycznych i społecznych II Rzeczypospolitej. Został co prawda zauważony w grupie pięciu twórców polskiej niepodległości z okazji 100 rocznicy, a w roku 2018 a z inicjatywy PPS i SLD powstał jego pomnik przy Trakcie Królewskim w Warszawie, niemniej z reguły był i jest wymieniany jako ten drugi w szeregu Wielkich Socjalistów.

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” stanowi bardzo przydatne źródło dokumentów historycznych obrazujących procesy kształtowania się nowoczesnej polskiej państwowości na przełomie wieków XIX i XX.

Andrzej Ziemski

---
O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936, red. naukowa dr Andrzej Ziemski. Wydawnictwo "Kto jest Kim", Warszawa 2026, 366 stron.

Daszyński. O racji stanu

Menu

Wydanie bieżące

Kwartalnik

Recenzje

Gościmy

Statystyka

Temat dnia

Na lewicy