Lęk przed socjalizmem

Drukuj PDF
Felieton - Polityka bez masek
prof. dr hab. Maria Szyszkowska

O socjalizmie nie mówi się u nas w mediach. Nie należy to do dobrego tonu. Przemiany socjalistyczne zachodzące w Ameryce Południowej są przemilczane. Problem jest szerszy. Otóż w ogóle nie toczą się dysputy aksjologiczne po 1989 roku. Co pewien czas któryś z polityków lewicy szczyci się pragmatyzmem, nie rozumiejąc często tego, co mówi. Nadaje swojej wypowiedzi sens inny niż poglądy określane mianem pragmatyzmu. Zazwyczaj nazywa tak swoją zdolność do kompromisów, praktycyzm, a niekiedy koniunkturalizm.
Wielkie spory o wartości powinny były towarzyszyć przemianom 1989 roku. Zamiast tego, wdzięczność za otrzymywane pieniądze z Zachodu oraz tendencje naśladowcze – doprowadziły u nas do kapitalizmu. Mit wolnego rynku, konkurencji, miraże osiągania dobrobytu w drodze kopiowania neoliberalnych rozwiązań systemowych, zawęziły horyzonty naszych decydentów. Do debat na temat kształtu życia społecznego i gospodarczego nie dopuszczono.
Smutną satysfakcję mogę czerpać z rysującego się krachu - ubóstwionej przez tak wielu polityków - gospodarki neoliberalnej. Okazuje się nagle, że potrzebny jest interwencjonizm państwowy, planowanie oraz własność państwowa, a więc nie tylko prywatna. Mój głos, by szukać własnych rozwiązań w sferze gospodarki i życia społecznego, by zasiąść do stołu i przeprowadzić ogólnonarodową debatę został zlekceważony. Pisałam o tym w artykułach i wielu książkach od 1993 roku. Zlekceważono, bo był to głos nie mężczyzny i nie „swojego” człowieka. Domagam się od lat uparcie trzech form własności, zaniechania reprywatyzacji i odejścia od mitu powszechnej prywatyzacji. Do tej pory przyniosła ona jednym majątek – innym ubóstwo.
Mogę też czerpać satysfakcję z tego, że wojna w Iraku dla nas się skończyła. Łącznie z dwoma senatorami wyśmiewanej Samoobrony żądałam w Senacie wycofania naszych wojsk z Iraku. Wyśmiano nas.
Nie tylko nikt nie chce zastanawiać się nad tym, co piszę, ale na dodatek zamknęły się przede mną media, ponieważ moje poglądy są w ocenie oficjalnych czynników kontrowersyjne. Oczywiście, to nic nie znaczy. Lewicowość bywa u nas oceniana jako radykalna, gdy nie wspomaga chóru tych, którzy utożsamiają lewicowość z działaniami SLD. Zaznacza się wyraźna tendencja, by nie było innej lewicowości niż SLD-owska. A tę starają się karykaturalnie przedstawiać media.
 Liczne środowisko pozaparlamentarnej lewicy, na którą składa się kilka partii i wiele stowarzyszeń, nie istnieje w świecie wirtualnym. SLD swoim programem nie zagraża interesom kapitalistów, którzy są decydentami mediów. Natomiast lewica pozaparlamentarna, skupiona w Kongresie Porozumienia Lewicy, zagraża interesom najbogatszych grup Polaków. Z lewicą pozaparlamentarną nie robi się interesów. Ona żąda sprawiedliwości, w tym rozwiązań socjalistycznych i domaga się poważnego traktowania głoszonych idei. Najwyższy czas, by pragmatyzm zrównoważyć przywiązaniem do określonych wartości. Zresztą polityka staje się szlachetna wówczas, gdy uprawiają ja ludzie poważnie traktujący własne poglądy. Jak pisze w swoich miniaturach Jan Stępień, czas lewicy umiarkowanej mija.
Socjalizm jest zespołem określonych wartości. One właśnie łączą ze sobą rozmaite koncepcje socjalizmu. Odmian jest kilka, łącznie z socjalizmem chrześcijańskim, który swobodnie rozwijał się w PRL. Zaznaczam to w związku z bezprzykładnym atakiem na PRL.
Ideowości trzeba się uczyć i trwać przy niej. Ukazały się aktualnie trzy książki zbiorowe: „Socjalizm i jego różnorodne koncepcje”, „Seksualność człowieka i obyczaje a polityka”, „Wartości lewicowe w polskiej kulturze XX wieku”. Ludzie lewicy powinni wreszcie zrozumieć, że istotne znaczenie ma nie tylko wygranie wyborów oraz konsekwentne lewicowe działanie, lecz także rozwijanie i pogłębianie własnej lewicowości. Ukształtowana właściwie świadomość przekłada się na doskonalenie prawa i w konsekwencji na stosowne przemiany ekonomiczne. Socjaliści tworzący wyodrębnioną grupę wśród – nawiążmy do tego terminu – umiarkowanej lewicy, wiedzą, że godność człowieka jest osadzona w wierności samemu sobie.
Mówi się dużo o socjalizmie demokratycznym, ale występuje także socjalizm określany mianem etycznego, jak również socjalizm neokantowski oraz socjalizm kooperatywny. Warto też zaznaczyć, że kategoria ludzkości – zgodna z ideą globalizacji – charakteryzuje pogląd współczesnych socjalistów. Niektórzy chcą likwidacji biedy argumentując tym, że wątpliwy jest współudział ludzi biednych w państwie, ponieważ zamknięci są w kręgu poważnych, codziennych trudów związanych z nędzą.
Socjalizm bywa pojmowany dziś też jako najdoskonalsza forma współistnienia jednostki ze wszechświatem. W każdym razie zniesienie własności środków produkcji nie jest powszechnie wskazywane jako droga do socjalizmu. Kładzie się nacisk na rozwój duchowy, czyli wszechstronny psychiczny, jako wartość, a tę z kolei może zagwarantować socjalizm. Wartość człowieczeństwa bywa przez wielu socjalistów zespolona z pacyfizmem. Tylko na tej drodze można ukształtować tę najdoskonalszą formę współistnienia.

Maria Szyszkowska, prof. dr hab., etyk, Wydział Filozofii UW, b. senator SLD, działaczka społeczna
 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 15 gości 

Statystyka

Odsłon : 8495386

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …