Czy naprawdę skończył się XX wiek

Drukuj PDF
Felieton
dr Władysław Loranc

Kontakty z wydawcą, pierwsze rozmowy z czytelnikami, uważna obserwacja politycznej gry w kraju, w Unii Europejskiej i na kontynencie euro-azjatyckim, skłaniają mnie do zastanowienia się raz jeszcze nad przenikliwą myślą A. de Tocquevill’a: „Rewolucja Francuska zaczyna się wciąż na nowo, bo wciąż mamy do czynienia z jedną i tą samą rewolucją”. Zaczynam wątpić, czy użyte w tytule mojej książki określenie „krótkie stulecie” nie utrwala jedynie emocji wywołanych w sławnym roku 1989 lawinowymi zmianami w międzynarodowym układzie sił. To określenie opisuje ustrojowy zwrot nazwany transformacją, nie opowiadając na pytanie, które zadałem w jednym z aforyzmów. Zacytuję go: „Wielu krzyczy z radością, komunizm upadł! To dobrze, ale popatrzcie, kto powstał”.
Bez realistycznej odpowiedzi na to najważniejsze pytanie polityczne trudno o spokojny sen, a po przebudzeniu trudno być optymistą. Sam sobie zadaję pytanie, czy rok 1989 naprawdę coś zakończył w konflikcie miedzy kapitałem a pracą, który początkiem sięga XIX wieku. W moich rozmyślaniach wraca hipoteza, że nadal rozwiązujemy konflikt, który dominował nad historią Europy w dekadach miedzy Wiosną Ludów a dramatem Komuny Paryskiej, a o historii świata decydował miedzy 1. i 2. wojną światową. Represyjne, co do istoty ekspedycje w Iraku i w Afganistanie potwierdzają, że kapitalizm w obecnej fazie rozwoju „zapożycza się” w doświadczeniach, jakie zdobył podbijając kolonie, a w okresie imperializmu usiłował pokroić kolonialny tort wedle nowych potrzeb metropolii.
Oczywiście inteligentne rakiety trudno porównać do kanonierek, ale politykę, której te narzędzia służą porównywać można. Kryzys ekonomiczny, przed którym zatrzaśnięto bramy „państw dobrobytu” (w 1989 roku ogłaszając nawet „koniec historii”) wstrząsnął nie tylko peryferiami świata, ale jego metropoliami. Zręcznie nazwano ten kryzys finansowym, a nie społeczno-ekonomicznym. Jednak istota tego, co przeżywamy, zmusza do poszukiwania alternatyw politycznych, a nie do zmian w regulaminach funkcjonowania banków i ich personelu. Instytucje finansowe dotychczas traktowane nabożnie uległy alienacji. Wyhodowały nie menedżerów - elitę „białych kołnierzyków”, ale faraonów współczesnego świata. Ta nowa klasa monopolizując posiadanie nowoczesnych narzędzi tworzenia i dystrybucji wiedzy oraz zniewalając kulturę regułami rynku swobodnie manipuluje świadomością społeczeń¬stwa. Decydują sondaże a nie doskonałe dzieła sztuki, czy prawda odkryć naukowych. Jednostka otrzymuje codziennie informacje, co myśli większość wraz z sugestią, by myśleć - jak ona. Zachowanie klas i środowisk upodabnia się do reakcji tłumu. Opinia publiczna jest manipulowana, codziennie otrzymując nowe prawdy absolutne, które po upływie doby zostają zdetronizowane.
Proces transformacji krajów tzw. „realnego socjalizmu”, który miał upodmiotowić ludzi pracy: robotników, chłopów i inteligencję zawiódł ich oczekiwania, inteligencję spauperyzowano. Na chleb dorabia w szkołach nazwanych niepublicznymi, jakby szkoła mogła być taką instytucją. Inni realizują się w reklamowych spotach, których kreacja aktorska trwa pięć sekund, lecz przynosi pięć, albo i pięćdziesiąt tysięcy złotych. A wartość tej  kreacji można porównać do wartości cudownego płynu, który czyści wszystko bez żadnego  wysiłku. Zabieg trwa krótko i wymaga tylko spuszczenia wody. Inteligencją po prostu ośmieszono. Norwid przewidywał dla niej rolę twórców. Pisał, że to, co stworzy, będzie jak „chorągiew na prac ludzkich wieży”. Tymczasem dla dziewięćdziesięciu procent inteligencji liberałowie przewidzieli rolę hostes, potwierdzających prestiż dworów faraonów. Pełni ona pomocnicze funkcje w produkcji masowej świadomości.
Wyjątkowy status zachowano wobec jednej grupy, wobec tych, co pracują nad udoskonaleniem narządzi władzy. Konsekwencją tych procesów jest raptowne kurczenie się ilości beneficjantów procesu transformacji. Przybywa ludzi rozczarowanych. Z rozpaczą wznoszą okrzyki: „Przecież nie tak się umawialiśmy!” Ta rozpacz zasługuje na napiętą uwagę polityków. Rozpacz jest matką anarchii, a ciosy anarchistów z zasady są ślepe. To, o czym tu mówię przekonuje, że sprzeczność interesów między pracą a kapitałem trwa. Suma konfliktów rośnie, a nie maleje. Tak postrzegając „nasz dziwny świat” tracę pewność, że wiek XX był krótki i już się skończył. Kryzys, który miał zniknąć z budowanego przez liberałów globalnego świata, pełznie do nas jak fala tsunami. Rozejście się obrazu świata przedstawianego w mediach z obrazem świata, którego doświadczamy, powoduje, że powracam do pytania: „Czy naprawdę skończył się wiek XX”? Skłaniam się w stronę zacytowanej już opinii, że „wciąż mamy do czynienia z jedną i tą samą rewolucją”.
Bez rozwiązania sprzeczności między kapitałem i pracą, ale nie w ten sposób, że odmawia się upoważnienie do administrowania kapitalistycznym państwem, lecz w ten, że zostanie stworzona ustrojowa alternatywa dla kapitalizmu. Nowy ład będzie oparty na realnej szansie ustalania ceny pracy i warunków jej wykonywania. Jeśli nie pójdziemy tą drogą, nie tylko pozostaniemy w świecie zagrożeń, lecz dojdziemy do katastrofy. Dziś od demokracji pełzniemy w stronę oligarchii o formach jeszcze niejasnych, lecz już przeczuwanych. Władza koncentruje się w rękach faraonów globalizmu. Coraz wyraźniej dzielimy się na faraonów i fellachów. Ci drudzy są wolni, lecz jednocześnie bezradni i bezsilni.
Na krytykę, że bawię się tworzeniem hipotez, lekceważąc logikę procesu historycznego, odpowiem, między rokiem 1789, a 1989 minęło już dwieście lat. W historii państw to długi czas, w historii ustrojów to niewiele.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 23 gości 

Statystyka

Odsłon : 8492267

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …