Filozofia i mitologia

Drukuj PDF
Felieton - Polityka bez masek                                                              
prof. zw. dr hab. Maria Szyszkowska

Jednym z przejawów duchowego upadku Europy i Ameryki są wątpliwości dotyczące potrzeby filozofii oraz głoszenie jej rzekomej zbędności. Filozofowie epoki starożytnej z wielkim szacunkiem odnosili się do filozofii i płynącej z niej mądrości. Dziś dominuje praktycyzm oraz socjologiczny punkt widzenia, co jest zapewne zgodne z duchem demokracji. Ustrój ten często wynosi na szczyty osoby przeciętne. Także socjologia zajmuje się tym, co powszechne, typowe a nie ponadprzeciętne. Opinie socjologów krążą w społeczeństwie, wpływają na kierunek jego rozwoju. Ci, którzy tworzą elitę duchową narodu bywają pomijani i odsuwani od wpływu na społeczeństwo.
Idee filozoficzne określają kierunek, który powinien wytyczać działania współcześnie żyjącego społeczeństwa. Przyszłość tworzona jest w teraźniejszości i jesteśmy za nią odpowiedzialni. Słuszne jest więc stwarzanie sprzyjających warunków dla rozwoju tkwiących uzdolnień w jednostkach. Punktem wyjścia rozważań o jutrze nie powinny być interesy koncernów, lecz antropologiczny punkt widzenia. Postulat, by człowiek działał zgodnie z wewnętrznymi przekonaniami oraz był zaangażowany w sprawy ogółu a nie tylko własne – ma szczególne znaczenie u nas, w dniu dzisiejszym.
Wielkość człowieka wyraża się w tym, że nie jest biernym odbiciem tych okoliczności, w których żyje; nie jest nimi zniewolony. Przeciwnie. Świadomość człowieka wyprzedza niejednokrotnie obowiązujące systemy, prowokując do radykalnych przekształceń. Rewolucje, które miały miejsce w dziejach, są tego dowodem.
Znane są skłonności ludzkie do refleksji filozoficznych. Tak zwaną filozofię życiową w mniej lub bardziej sprecyzowanej i uświadomionej postaci, wyznaje każdy człowiek. Ludzie religijni odnajdują w swojej wierze odpowiedź na wiele fundamentalnych pytań. Dla innych poszukiwane odpowiedzi może dać jedynie filozofa. Filozofia wskazuje także perspektywy rozwoju ludzkości, a w tym kultury.
Być może kult wąsko pojętej specjalizacji wytwarza rezerwę wobec filozofii jako dyscypliny ogólnej i wymagającej zdolności abstrakcyjnego myślenia. Dawniej specjaliści różnorodnych dziedzin odnosili się z szacunkiem do filozofii, a dziś ci, którzy filozofii nie rozumieją, oceniają tę wiedzę jako niepotrzebną, zwłaszcza, że pozbawioną bezpośrednich zastosowań praktycznych. Proces wyłaniania się nauk szczegółowych z filozofii – która przed wiekami była wszechnauką – wciąż trwa. Dopiero w połowie XX wieku, by podać ten przykład, wyodrębniła się z filozofii psychologia jako samodzielna nauka. Tworzą się też nowe działy filozofii jak filozofia nauki, czy filozofia farmacji.
Jestem przekonana, że do zdetronizowania filozofii przyczynili się filozofowie konformiści. Podam tu przykład, który wielu Czytelnikom wyda się nadmiernie obrazoburczy. Podlegamy bowiem rozmaitym mitom i bezkrytycznie pod wpływem mediów oraz aplauzu zagranicy urabiamy sobie pogląd o czyjejś wielkości. W Polsce nie wolno szargać świętości, a jedną z nich jest w katolickiej Polsce Leszek Kołakowski. Wytworzyła się wokół niego mitologia. Jednakże pozytywny stosunek do kościoła katolickiego, któremu filozof ten dawał wyraz w ostatnich dziesiątkach lat swojego życia, nie znajduje żadnego umocowania w jego wcześniejszych pismach. W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku Leszek Kołakowski manifestował swoją niechęć do wiary religijnej. Boga traktował za wytwór świadomości człowieka, a więc odmawiał mu istnienia obiektywnego. Podkreślał, że człowiek jest opiekunem siebie samego i że nie powinien liczyć na nieistniejące moce nadprzyrodzone. W książce „Kultura i fetysze”, wydanej w Warszawie w 1967 roku, stwierdza, że pożądane byłoby wykorzenienie potrzeby religii. Wprawdzie nie przytaczał argumentów na nieistnienie Boga, ale twierdził, że gatunek ludzki nie panuje na wytworami własnej sprawności technicznej, co prowadzi do wytworzenia potrzeby religii. Interesujące też, że L. Kołakowski zawężał pole widzenia do relacji człowiek – świat rzeczy, a nie do relacji człowiek-człowiek. Przeciwieństwu temu nadawał charakter stały i niezmienny.
Przemiany w sposobie czyjegoś myślenia i szerzej – światopoglądu tchną autentyzmem, o ile rozmijają się z duchem epoki. Innymi słowy są przekonujące, o ile nie przylegają do dominującego sposobu myślenia w danym czasie. Filozofowie, o ile zmieniają swoje poglądy zgodnie ze sposobem myślenia uznawanym w określonym czasie za jedynie słuszny, budzą wątpliwości. Powstaje pytanie, kiedy wyrażali poglądy zgodne z ich wewnętrznym przekonaniem, czyli z wewnętrzną prawdą. Jeżeli ktoś, kto wczoraj był marksistą, jest dziś orędownikiem poglądów kościoła katolickiego i z zapałem krzewi m.in. powszechną prywatyzację, to trudno poważnie traktować jego dzieła.
 Pisze się wiele, także w rozmaitych dokumentach, o godności człowieka. Moim zdaniem, godność, która w wielu teoriach jest wskazywana jako źródło prawa, wymaga bezwzględnej zgodności myśli, słów i czynów. Przestają być autorytetem ci, którzy – mówiąc w przenośni – wczoraj kłaniali się królowi, a dziś po jego detronizacji stają się ostrymi krytykami monarchii.
Osoby znane z pierwszych stron gazet, z radia, a zwłaszcza z telewizji uważa się na ogół za autorytety. Nie powinno się jednak poważnie traktować ich słów oraz dzieł, jeżeli piszą to, co opłacalne i przynoszące im chwilową chwałę.

Maria Szyszkowska, prof. zw. dr hab. filozof, Uniwersytet Warszawski, senator RP V kadencji, b. sędzia Trybunału Stanu

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 34 gości 

Statystyka

Odsłon : 8493103

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …