22 lipca, dzień nie do odzyskania

Z 22 lipca jest trochę jak z dawnym albumem rodzinnych zdjęć. Wciąż stoi na półce, choć nikt go już nie przegląda. Niektórzy mówią, że lepiej byłoby go spalić, inni – że dobrze by było kiedyś do niego wrócić. Tymczasem warto go po prostu raz jeszcze otworzyć. Uważnie. Bez sentymentu, ale i bez nienawiści.
Tego dnia w 1944 roku ogłoszono Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego. Nie była to ani konstytucja nowej Polski, ani program wielkiej rewolucji. Raczej zestaw minimum: obietnic, nadziei i konieczności. Reforma rolna. Odbudowa państwa. Sojusz ze Związkiem Radzieckim – nie tyle wybór, co geopolityczny fakt. Nikt rozsądny nie twierdzi dziś, że była to Polska w pełni suwerenna. Ale równie naiwne jest mówienie, że mogła powstać inna – niezależna, demokratyczna, oddolna – akurat wtedy, w tamtym miejscu i czasie.
Dla radykalnej lewicy 22 lipca nie jest datą triumfu. Ale nie jest też dniem zdrady. Jest punktem zwrotnym w historii, która nie miała dobrych rozwiązań. W lipcu 1944 roku nikt nie pisał manifestów z pozycji komfortu. Świat był jeszcze w ogniu. Obóz w Auschwitz działał. Warszawa szykowała się do powstania. Kto trzymał długopis, wiedział, że trzyma go w cieniu Armii Czerwonej – ale też, że coś trzeba powiedzieć ludziom: chłopom, robotnikom, wygnańcom.
Warto pamiętać, że wiele z zapisów Manifestu było realnymi odpowiedziami na głębokie społeczne potrzeby. Reforma rolna nie była narzucona z Moskwy – była spełnieniem oczekiwań, które w Polsce narastały przez dekady. Podobnie jak nacjonalizacja przemysłu, reforma edukacji, powszechna opieka zdrowotna. One nie wzięły się z niczego – były częścią lewicowego projektu, który istniał w Polsce jeszcze przed wojną, choć zepchniętego na margines.
Problem polegał na tym, że ten projekt został wchłonięty przez państwo autorytarne. Obietnice zostały zrealizowane połowicznie albo w duchu biurokratycznej kontroli. Głos ludu, który miał wybrzmieć, został szybko zduszony przez partyjne struktury i nadzór tajnych służb. I dlatego 22 lipca stał się z czasem symbolem nie tylko nadziei, ale i rozczarowania. A potem – zwykłym dniem wolnym od pracy, obchodzonym coraz bardziej z przyzwyczajenia niż przekonania.
Dziś jest już tylko przypisem. Ale może nie powinien być wyłącznie przedmiotem kpin. Bo historia lewicy – prawdziwej, radykalnej, społecznej – nie zaczęła się w 1944 roku, ale też się wtedy nie skończyła. I nie sprowadza się do decyzji jednego komitetu czy obecności jednej armii. Jest dłuższa, bardziej skomplikowana – i wciąż otwarta.
22 lipca przypomina o czymś, co łatwo zgubić w dzisiejszej polityce: że zmiany społeczne nie zachodzą w idealnych warunkach. Zawsze są efektem walki, kompromisu, napięcia. I że nie każdy, kto buduje nowy porządek, jest złoczyńcą – czasem jest tylko człowiekiem, który nie miał luksusu czekać na lepszy moment.
To nie jest wezwanie do przywracania święta. To jest zaproszenie do pamięci. Takiej, która nie ucieka w mit, ale też nie potrzebuje pogardy. 22 lipca nie musi być dniem chwały ani wstydu. Może być dniem namysłu. O tym, skąd przyszliśmy i dokąd nie chcemy już wracać. Ale może też – o tym, co z tych dawnych marzeń o sprawiedliwości, równości i solidarności, wciąż warto podjąć na nowo.

Czesław Kulesza

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 32 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491098

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …