Edward Gierek

21 lat temu, 29 lipca 2001 roku, zmarł Edward Gierek - robotnik, członek antyfaszystowskiego ruchu oporu, I sekretarz KC PZPR w latach 1970-1980.
Edward Gierek urodził się w rodzinie robotniczej, we wsi Porąbka (obecnie będącej dzielnicą Sosnowca w Zagłębiu Dąbrowskim). Ojciec Adam zginął w 1917 roku w wypadku w kopalni "Kazimierz", gdy jego syn miał 4 lata. Na początku lat 20., w wieku 10 lat, wraz z rodziną wyemigrował za chlebem do Francji, gdzie w wieku 13 lat zaczął pracować w kopalni Arenberg jako ładowacz. W 1929 rodzina wyjechała do Paryża, następnie do Belfort, a rok później do Ensisheim w Alzacji - tam Edward Gierek pracował wraz ze swoim ojczymem w kopalni potasu. Z powodu złego stanu zdrowia ojczyma Edwarda, rodzina pojechała na północ i osiedliła się w Leforest w departamencie Pas-de-Calais. Tam też Gierek rozpoczął działalność, wstępując do związków zawodowych oraz w 1931 roku do polskiej sekcji Francuskiej Partii Komunistycznej. W 1934 roku zorganizował strajk solidarnościowy przeciwko zwolnieniom Polaków w lokalnej kopalni, za którego organizację został karnie wysiedlony do Polski, gdzie odbył służbę wojskową. Po jej zakończeniu oraz poślubieniu Stanisławy Jędrusik, Gierek wraz z żoną wyjechali do Belgii, gdzie Edward pracował w kopalni węgla kamiennego, tam też nabawił się pylicy płuc. W roku 1939 wstąpił do Komunistycznej Partii Belgii, a w roku 1943 dołączył do belgijskiego ruchu oporu przeciwko nazistom, Witte Brigade. Po II wojnie światowej Gierek pozostał aktywny politycznie wśród polskiej społeczności emigracyjnej. Był współzałożycielem belgijskiego oddziału PPR i przewodniczącym Krajowej Rady Polaków w Belgii oraz Związku Patriotów Polskich.
W 1948 roku powrócił do Polski, gdzie z czasem zaczął sprawować coraz to ważniejsze funkcje, stając m.in. na czele komisji badającej przyczyny i przebieg protestów robotniczych w Poznaniu w roku 1956. Po krwawym stłumieniu wystąpień robotników w roku 1970 przez administrację Władysława Gomułki, Edward Gierek, uważany przez wielu już wcześniej za naturalnego następcę Gomułki, został I sekretarzem Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, sprawując ten urząd do roku 1980, kiedy w wyniku spisku wewnątrzpartyjnego utracił go, a następnie w wyniku puczu gen. Jaruzelskiego, utracił legitymację partyjną i został internowany. Później odebrano mu nawet polską emeryturę, pozostała mu jedynie renta z Francji i emerytura z Belgii. Zmarł 29 lipca w roku 2001 na skutek pylicy płucnej, nabytej w czasach, gdy pracował w kopalniach.
Rządy Edwarda Gierka kierowały się myślą gierkowskiego hasła "Aby Polska rosła w siłę, a ludzie żyli dostatniej". Samo to hasło przypomina, że dekada Gierka, budowana była bardziej przez ogólną chęć do poprawienia ludzkiego bytu, a nie pomysłu jak to zrobić. Edward Gierek mocno polegał na radach członków Komitetu Centralnego, który już wtedy był zdominowany przez prorynkowo zorientowane osoby. Poza tym, lata 70. były czasem, gdzie w szeregach partyjnych rozpoczął się proces uwłaszczania elit (będący reperkusją po tym, co działo się w świecie zachodnim po kryzysie naftowym z 1973 roku - mowa m.in. o neoliberalnych reformach w USA, które następnie były przeprowadzane przez coraz to kolejne państwa zachodnie), który apogeum osiągnął podczas przemiany ustrojowej. Należy pamiętać, że dekada Edwarda Gierka rozpoczęła proces zwieńczony w 1989 roku. Transformacja ustrojowa była jedynie "gazem do dechy" reform, które rozpoczęły się w latach gierkowskich.
W tzw. „epoce gierkowskiej” nastąpiło znaczne przyspieszenie rozwoju gospodarczego. Rozpoczęto zwiększanie wydatków konsumpcyjnych z około 25% PKB do prawie 40%, co dało poprawę stopy życiowej obywateli. Jednym z pierwszych posunięć ekipy Gierka było podniesienie najniższych pensji, emerytur i zasiłków rodzinnych, podwyższono również poziom wynagrodzeń, który średnio wzrósł o 5% oraz zapowiedziano zamrożenie cen żywności na następne 2 lata. Dekada gierkowska to także czas szybkiego rozwoju przemysłu i budownictwa. Za pomocą technologii wielkopłytowej zbudowano w tym czasie ok. 1 000 000 mieszkań. Unowocześniono sieć dróg państwowych, zaczęto budować pierwsze autostrady oraz drogi szybkiego ruchu. Jednymi z najsłynniejszych inwestycji Gierka była Huta Katowice, Dworzec Centralny w Warszawie, Elektrownia Bełchatów, Port Północny w Gdańsku, Centralna Magistrala Kolejowa, Rafineria w Gdańsku czy odbudowa Zamku Warszawskiego. W tym czasie rozwijała się także polska motoryzacja - wzniesiono Fabrykę Samochodów Małolitrażowych, produkującą słynnego Fiata 126p, to w tym czasie także rozpoczęto produkcję FSO Poloneza.
Ogrom czynionych przez swój rząd inwestycji Edward Gierek oparł na planie gospodarczym: wziąć kredyty od innych państw, następnie poczynić inwestycje, które przyniosą dochody, dzięki którym będzie można spłacić długi, po czym jeszcze zacząć czerpać zyski. Wykorzystując swoją biegłą znajomość języka francuskiego i szacunek na Zachodzie, Gierek sporo kredytów zaciągnął właśnie od zachodnich państw kapitalistycznych. Zachód udzielał pożyczek chętnie - nie miał bowiem gdzie odkładać pieniędzy, a państwa, w przeciwieństwie do przedsiębiorstw, nie bankrutują, w związku z tym był to dla kapitalistów bezpieczny sposób na zarządzenie nadmiarem gotówki. Niestety, nie mogło się to dla Polski Ludowej skończyć dobrze. W ten bowiem sposób polska gospodarka zaczęła coraz bardziej uzależniać się od zachodniej gospodarki kapitalistycznej oraz podlegać działającym na nią prawom. Gospodarkę kapitalistyczną cechują cykliczne kryzysy i tak też się stało w czasach Gierka - kryzys naftowy odcisnął ogromne piętno na gospodarce światowej i, niestety, również polskiej. Wiele maszyn zakupionych za kredyty nie było również tak nowoczesnych, jak się Polakom wydawało, przez co zdarzało się, że inwestycje nie przynosiły oczekiwanych zysków. W dodatku problem, który dotykał już wiele państw na świecie - mianowicie demografia. Owszem, miał miejsce wzrost gospodarczy, ale jeszcze większy był wzrost demograficzny (paradoksalnie, przez polepszające się warunki życia), za którym wzrost gospodarczy nie był w stanie nadążyć - demografii się nie oszuka. Edward Gierek miał naprawdę dobre intencje, był człowiekiem "z ludu" i dla tego też ludu szczerze chciał jak najlepiej, jednak nie zawsze to wystarczy, by plan się rzeczywiście powiódł. Pomimo tego, nie można odmówić Gierkowi wielu zasług, opisywanych chociażby wcześniej.
Kiedy PRL chylił się ku upadkowi, Edward Gierek ostrzegał przed zachłyśnięciem się Zachodem i transformacją ustrojową w kierunku, w jakim ona podążała. Mówił: „(…) obecna Polska przeżywa zachłyśnięcie się Zachodem i amerykańskimi rozwiązaniami ekonomicznymi. Wiem jednak, czym jest kapitalizm. W odróżnieniu od większości współczesnych Polaków, żyłem w nim i poznałem jego zalety i wady. Kapitalizm jest jednak zaprzeczeniem etosu równości społecznej i sprawiedliwości. Demokratyczna zasada równości złożona na ołtarzu pieniądza jest niestety tylko pozorna. Czeka nas straszne rozwarstwienie społeczne, bezrobocie i niestety raczej nie europeizacja, lecz latynizacja, czyli kapitalizm nędzy. Jeszcze ciągle ludzie zaczadzeni hasłami antykomunistycznymi, nie uświadamiają sobie w pełni, że nie tylko zyskali wiele dzięki ostatnim zmianom, ale też wiele stracili. Przede wszystkim stracili spokój socjalny i poczucie bezpieczeństwa (…) Ciekawy jestem jak długo starczy ludziom wiary w lepsze jutro w sytuacji, gdy polityka rządowa polega na gwałtownej pauperyzacji społeczeństwa. Równowagę gospodarczą obecna władza chce uzyskać drogą bezprzykładnego ubożenia społecznego (…) Oby wokół naszych miast nie pojawiły się slumsy, a sklepy nie były pełne drogich towarów niedostępnych dla nędzarzy, snujących się po ulicach. Znam to z czasów przedwojennych, apoteozowanych dziś, jakże niesłusznie, na wszystkie możliwe sposoby. Boję się też, że gdy sięgniemy po pomoc, ale nie bezinteresowną, nadejdzie z Zachodu – z sytych i zamożnych Niemiec. I znowu jak przed laty, na tej ziemi pojawią się panowie, którzy będą za bezcen wykupywali polską własność. Oby nie powróciła sytuacja sprzed wojny, gdy zarządy fabryk należały do cudzoziemców, głównie Niemców, a Polacy byli robolami (…) Z nową siłą wracają nasze stare sentymenty do Zachodu, do Ameryki. O jakże naiwni jesteśmy, wierząc w szczerą bezinteresowność Jankesów (…) Wierzcie mi, rozmawiałem z trzema amerykańskimi prezydentami i wiem, że dla nich jesteśmy tylko pionkami na wielkiej szachownicy światowej polityki. Pionkiem o tyle ważnym, o ile można go wykorzystać do ruchu przeciwko „czerwonej” Rosji. Może to zabrzmi obrazoburczo, ale, o ile upadnie na trwałe światowy system socjalistyczny, rola Polski w świecie spadnie katastrofalnie. Staniemy się wielką prowincją Europy i magazynem taniej siły roboczej (…)”. Jego słowa w wielu kwestiach okazały się prorocze.
...doceniamy zasługi Edwarda Gierka, których niewątpliwie było bardzo wiele. Jednocześnie, nie boimy się krytykować tego, co rządom Gierka nie wyszło. Bo właśnie takie podejście - nie czarno-białe, nie zerojedynkowe, ale krytyczne, jest konieczne w myśleniu każdej marksistki i marksisty oraz osoby marksistowskiej.

Czerwoni, Facebook 29.07.2022

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 32 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491134

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …