Działacz polskiego ruchu socjalistycznego

Mieczysław Niedziałkowski należał do wybitnych działaczy polskiego ruchu socjalistycznego w okresie od zarania II Rzeczypospolitej do początku okupacji hitlerowskiej. Urodził się w 1893 r. w Wilnie z wywodzącej się ze zubożałego ziemiaństwa rodzinie inteligenckiej.

Już jako uczeń w gimnazjum związał się z ruchem filareckim reprezentowanym przez Związek Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej o programie zbliżonym do niepodległościowego PPS. Po wybuchu I wojny światowej udał się do Warszawy, gdzie wstąpił do PPS i stał się aktywnym jej członkiem. W 1915 r. został członkiem Warszawskiego Komitetu Okręgowego, a rok później Centralnego Komitetu Robotniczego PPS, od 1916 r. również członkiem Rady Naczelnej. W niepodległej Polsce będąc najmłodszym posłem Sejmu Ustawodawczego współtworzył uchwaloną Konstytucję Marcową 1921 r. W latach 1921 – 1924 był sekretarzem Centralnego Komitetu Robotniczego PPS, a w latach 1924-1927 Centralnego Komitetu Wykonawczego. Jako polityk-publicysta wchodził w skład redakcji wielu pism PPS, m.in. „Jedności Robotniczej /1917-1918/. Po śmierci Feliksa Perla w 1927 r. został naczelnym redaktorem „Robotnika” aż do 1939 r.                           
Niedziałkowski od 1922 r. reprezentował PPS w II Międzynarodówce, od 1925 r. był członkiem jej egzekutywy. Od 1922 r. do 1935 r. posłem na sejm II RP. Po zamachu majowym Piłsudskiego w 1926 r. przeszedł do opozycji - współtworzył Centrolew przeciw rządom sanacji. W 1937 r. był aktywnym uczestnikiem XXIV Kongresu PPS w Radomiu i autorem jego najbardziej lewicowego społeczno-politycznego programu. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. brał udział w obronie Warszawy. Podczas hitlerowskiej okupacji był działaczem konspiracyjnej PPS, członkiem kierownictwa Służby Zwycięstwa Polski. Aresztowany w grudniu 1939 r. przez gestapo został rozstrzelany wraz z grupą więźniów z Pawiaka 21 czerwca 1940 r. w Palmirach.
Postać M. Niedziałkowskiego spotkała się z dużym zainteresowaniem wielu historyków. Na czoło wśród nich wybija się świetny historyk polskiej lewicy Michał Śliwa ze swoją o biograficznym charakterze książce p.t. „Myśl polityczna Mieczysława Niedziałkowskiego (1893 – 1940)”, Warszawa 1980. O M. Niedziałkowskim jako wybitnym działaczu politycznym m.in. pisali : Aleksandra Tymieniecka, Marian Marek Drozdowski, Jan Tomicki, Adam Ciołkosz, Andrzej Friszke, Juliusz Bardach, Konstanty Grzybowski, Jan Kowalski i Wojciech Dojlido, S. Woszczyńska. Autorzy koncentrowali swoją uwagę głównie na działalności M. Niedziałkowskiego w II RP i krótkim okresie w konspiracji po klęsce wrześniowej. Okres młodości i działalność bohatera w latach I wojny światowej wzbudzały znacznie mniejsze zainteresowanie. Istniejącą lukę w biografii bohatera wypełnia recenzowana praca Kamila Gibały. Przystępując do pracy nad książką jako cel postawił sobie : „… możliwie wszechstronne omówienie jego (M. Niedziałkowskiego) społecznego zaangażowania a później działalności politycznej sensu stricte w szeregach ruchu filareckiego oraz PPS”.
Innym obszarem zainteresowania K. Piskały był proces kształtowania światopoglądu Niedziałkowskiego i ukazania jego drogi wiodącej do roli głównego teoretyka PPS. Autor jako student Wydziału Historii Polski Najnowszej Uniwersytetu Łódzkiego realizując swoje cele natrafiał na duże trudności przy sięganiu do bazy źródłowej znajdującej się w dużym rozproszeniu (Wilno, Petersburg, Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław).
Autor w poszukiwaniu publicystycznej działalności Niedziałkowskiego przeprowadził kwerendę w kilkudziesięciu tytułach prasowych. Był to uzasadniony kierunek działania, gdyż publicystyka była bardzo ważnym kierunkiem działania bohatera.
Recenzowana książka posiada układ chronologiczny. Składa się ze wstępu, siedmiu rozdziałów, zakończenia, wykazu źródeł i literatury. Zakres chronologiczny pracy obejmuje okres od urodzenia bohatera do listopada 1918 r., to jest do odzyskania niepodległości przez Polskę.   
Autor rozpoczyna tekst książki od charakterystyki zróżnicowanej politycznie i światopoglądowo rodziny Niedziałkowskich. Jego ojciec Konrad był członkiem Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii  „Proletariat” działającej na ziemiach Królestwa Polskiego. Stryj Mieczysława, Karol Antoni wybrał drogę kariery duchownej. Będąc biskupem kościoła katolickiego sprawował funkcję ordynariusza diecezji łucko-żytomierskiej – zasłynął jako konserwatywny przedstawiciel duchowieństwa polskiego. Inni dwaj stryjowie Mieczysława uczestnicy powstania styczniowego 1863 -1864 r. zginęli w potyczce z wojskiem rosyjskim. Pociągnęło to konfiskatę majątku rodzinnego.
W opisie naukowym pracy autor zastosował metodę stawiania pytań i udzielania na nie odpowiedzi. Jako przykład może posłużyć pytanie dlaczego bohater jako młody człowiek przystąpił do filareci, następnie wstąpił do PPS. Być może posłużył się postępowaniem Józefa Piłsudskiego, który po powrocie do Wilna z zesłania w 1892 r. uznał PPS za jedyną siłę polityczną, która nabierała rozmachu i rokowała realną nadzieję na skuteczną walkę o odzyskanie niepodległości przez Polskę i na uprzedmiotowienie mas ludowych wraz z demokratyzacją życia społecznego.
Czytelnik zapoznający się z książką K. Piskały, orientujący się w historii PPS może zapytać o światopogląd i stosunek do religii M. Niedziałkowskiego. Bohater bowiem nie ukrywał swej religijności, co było rzadkim zjawiskiem wśród działaczy socjalistycznych. Autor książki posługując się dostępnymi źródłami odpowiada na to pytanie. M. Niedziałkowski był osobą religijną i nigdy nie podważał sensu wiary. Ale jednocześnie czuł się socjalistą. Nazywał oszustwem twierdzenie, że socjalizm jest z natury rzeczy wrogiem religii, godził socjalizm z religią (s.242). Uznawał zasadę, że „każdy człowiek ma niezaprzeczone prawo wierzyć według własnego uznania, według własnej woli”. Książka K. Piskały jest przede wszystkim próbą odpowiedzi na pytanie w jaki sposób M. Niedziałkowski zdobywał pozycję w środowisku lewicy niepodległościowej i mimo młodego wieku był ważną osobą w hierarchii PPS i liczącym się parlamentarzystą.
Recenzowana książka i pozostałe prace naukowe i publicystyczne z zakresu polskiego ruchu socjalistycznego pozwala mieć nadzieję, że młodego /1988 r./ autora wyrasta poważny naukowiec i działacz polskiej lewicy.

Jan Pytel, dr historii, działacz społeczny, członek Komisji Historycznej PPS

---
Kamil Piskała, „Mieczysław Niedziałkowski - początki politycznej działalności i kształtowania światopoglądu (1893- 1940)”, Warszawa 2014, ss. 285.

 

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Rok 2018 jest rokiem Ireny Sendlerowej, wielkiej narodowej bohaterki, która w czasach niemieckiej okupacji, z narażeniem życia swojego i najbliższych, ratowała żydowskie dzieci z warszawskiego getta. Autorka książki „Sendlerowa w ukryciu” Anna Bikont dokonała wyłomu w jej biografii. Ale po kolei.

Więcej …
 

Ponidzie obejmuje obszar Niecki Nidziańskiej (Doliny Nidy), na której znajduje się powiat Pińczów sąsiadujący od północy z powiatami Jędrzejów i Miechów, ograniczony od południa i wschodu poprzez rzekę Wisłę. To obszar zamieszkały od wieków przez ludność rolniczą, choć w okresie rozwoju kapitalizmu na ziemiach polskich (zabór rosyjski) zaczęły się tutaj kształtować zalążki przemysłu przetwórczego i wydobywczego.

Więcej …
 

Stanisław Dubois zaliczany do grona Wielkich Socjalistów  jest postacią znaną, choć niezbyt upowszechnianą i lubianą przez historyków i media m.in. ze względu na swe usytuowanie polityczne na lewicy Polskiej Partii Socjalistycznej i nietrzymające się konwencji zasady działania. Zawsze wznosił się ponad interes własny, był niepoprawnym idealistą, których w PPS było wielu. On jednak wyróżniał się zawsze swą ideowością i patriotyzmem.

Więcej …
 

 
 
centrum
 
 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 12 gości 

Statystyka

Odsłon : 4193648

Więcej …
 

Więcej …
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Więcej …

Temat dnia

Konstytucja

Zmiana władzy w Polsce po okrągłym stole i po tzw. Czerwcowych Wyborach zaowocowała przyjęciem w 1992 roku tzw. Małej Konstytucji, dokumentu przejściowego. Łączył on w sobie czasy Polski Ludowej i jej organizacji państwowej z nowymi czasami, które miały w sobie, jak się okazało, wiele tajemnic i niespodzianek.

Więcej …

Na lewicy

19 maja 2018 roku w Warszawie odbyła się konferencja „Polska w Europie – Europa w Polsce”. Jej organizatorem był Ruch Odrodzenia Gospodarczego im. Edwarda Gierka.

Więcej …
 

W dniu 19 maja 2018 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Krajowej Stowarzyszenia „Pokolenia”, konferencja na temat jednego z Wielkich Socjalistów – Stanisława Dubois (1901-1942) z cyklu „Poszukiwanie wzoru osobowego” oraz tradycyjne, organizowane rokrocznie spotkanie byłych działaczy ruchu młodzieżowego z okresu Polski Ludowej.

Więcej …
 

W dniu 10 maja 2018 roku w Warszawie odbyło się spotkanie sygnatariuszy Porozumienia Socjalistów. Przedyskutowano aktualną sytuację przed wyborami samorządowymi w Polsce, przyjęto Oświadczenie dotyczące aktualnej sytuacji politycznej i zadań lewicy socjalistycznej w okresie przed wyborami.

Więcej …
 

W dniu 7 maja 2018 r. w Pałacu Prymasowskim w Warszawie odbyło się inauguracyjne posiedzenie Społecznego Komitetu Obchodów 100-lecia Odzyskania przez Polskę Niepodległości.

Więcej …
 

W dniu 1 maja 2018 roku odbyły się w całej Polsce manifestacje organizowane przez partie lewicowe i ruch związkowy. PPS zorganizowała swoją manifestację i złożenie wieńców na Placu Grzybowskim w Warszawie.

Więcej …
 

W dniu 30 kwietnia 2018 roku, w 68 rocznicę śmierci Kazimierza Pużaka, Wielkiego Socjalisty, grupa działaczy PPS złożyła kwiaty i zapaliła lampki na jego grobie, na warszawskich Powązkach.

 

99 lat temu, w dniu 23 kwietnia 1919 roku w Krakowie rozpoczęły się: XVI Zjazd PPS, XV Kongres PPSD, XVI Zjazd PPS zaboru pruskiego. Zjazdy podjęły decyzję o połączeniu się w jednolitą Polską Partię Socjalistyczną. Przyjęto zasadę parlamentarnej drogi do socjalizmu.

 

W dniu 21 kwietnia 2018 roku w Warszawie obradował III Kongres Forum Postępu, porozumienia kilkunastu lewicowych i postępowych organizacji, fundacji, stowarzyszeń i środowisk medialnych.

Więcej …
 

W dniu 14 kwietnia 2018 roku w Warszawie odbyło się wspólne posiedzenie Prezydium Rady Naczelnej i Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS.

Więcej …
 

W dniach 26-28 marca 2018 roku odbyła się w Nałęczowie międzynarodowa i międzyśrodowiskowa konferencja naukowa „Niezbędność filozofii” pod patronatem prof. Marii Szyszkowskiej.

Więcej …
 

W dniu 27 marca 2018 roku w Warszawie odbyła się dyskusja panelowa "Wkład Ignacego Daszyńskiego i jego towarzyszy w odzyskanie niepodległości przez Polskę".

Więcej …
 

Książnica Pruszkowska im. H. Sienkiewicza była w dniu 23 marca 2018 roku organizatorem spotkania na temat roli socjalistów w odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Wprowadzenia do debaty wygłosili: dr Krystyna Narwicz i red. Andrzej Ziemski.

Więcej …