Kościuszko, socjalista?

pytelAutor książki „Kim naprawdę był Kościuszko?” historyk, dr Jan Pytel, trafił swoją publikacją w przysłowiową „dziesiątkę”. Dziś, kiedy wszyscy poszukują swoich rodowodów i aktów założycielskich, przypomnienie Tadeusza Kościuszki i jego dorobku a także legendy, jaka mu towarzyszy, ma ogromne znaczenie dla polskiej lewicy.
Mimo, że lewica dziś działająca nie ma się w przeciwieństwie do wielu innych ugrupowań czego wstydzić, wystarczy przywołać bohaterów Proletariatu, czy twórców Polskiej Partii Socjalistycznej, to przypomnienie Tadeusza Kościuszki ma tutaj ogromne znaczenie. Wynika to z kilku powodów. Pisze o tym dr Jan Pytel, autor książki, we wstępie. Tadeusz Kościuszko był i jest nadal, mimo upływu lat przedmiotem czci Polaków, przykładem bezinteresownej służby dla ojczyzny. Poświęcono mu tysiące opracowań naukowych, popularnych i utworów literackich. Jego imię noszą obiekty użyteczności publicznej, szkoły, ulice, place w miastach, jednostki wojskowe itp. Jemu poświęcone zostały liczne pomniki. Powstaje pytanie, czym sobie zasłużył na takie miejsce w historii narodu i państwa polskiego, na swą ogromną popularność i legendę.
Książka „Kim naprawdę był Kościuszko” nosi podtytuł „Tadeusz Kościuszko i powstanie 1794 roku w opinii lewicy i socjalistów”. Jest dobrze uargumentowanym studium badawczym publikacji i opinii, jakie pojawiły się w Polsce i zagranicą na przestrzeni ponad 200 lat na temat Kościuszki i insurekcji. Zawiera ona siedem rozdziałów dzielących okresy badawcze wg charakterystycznych dla Polski i Europy cykli historycznych, zaczynając od okresu napoleońskiego a kończąc na III Rzeczypospolitej. Rozdział I stanowi odrębna całość dotyczącą samego Kościuszki, jego drogi edukacyjnej, kształtowania się światopoglądu i wielu spraw osobistych.
Pozostałe rozdziały to merytoryczna analiza publikacji i opinii w ujęciu czasowym, wskazująca na ewolucję opinii dotyczących Kościuszki, szczególnie na tle prądów ideowych i politycznych obecnych w europejskiej i polskiej debacie publicznej.
Istotna część analizy dotyczy wzajemnych relacji między Kościuszką a twórcami koncepcji niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki, wielu przywódcami państw europejskich w tym m.in. z Napoleonem Bonaparte, z carycą Katarzyną oraz carem Aleksandrem I.
Autor przytacza szereg faktów z udziału Kościuszki w wojnie na kontynencie amerykańskim, w wyniku której powstały Stany Zjednoczone w obecnej, demokratycznej postaci. Dotyczy to szczególnie ważnej merytorycznie przyjaźni i korespondencji z ówczesnymi prezydentami amerykańskimi Jerzym Waszyngtonem i Thomasem Jeffersonem. Przytacza również mało znane fakty rozmów i korespondencji z Napoleonem Bonaparte, który odciął się wówczas, w przededniu kampanii moskiewskiej od wsparcia niepodległościowych ambicji Polaków.
Autor stawia i próbuje odpowiedzieć na fundamentalne pytania dotyczące jego stosunku do rewolucji na przykładzie m.in. Rewolucji Francuskiej, demokracji biorąc pod uwagę decyzje o wyzwoleniu chłopów zawarte w Uniwersale połanieckim, wiary i roli kościoła w życiu społecznym, porządku europejskiego, w którym Polska miałaby szanse istnienia i rozwoju i wielu innych problemów.
Odpowiedź na te i inne pytania nie jest prosta, bowiem inaczej patrzyła na Kościuszkę na przestrzeni dziejów lewica, inaczej prawica. Obydwa główne nurty ideowe miały co czerpać z dorobku Kościuszki, choć konkluzje dotyczące jego postawy i światopoglądu skłaniają do sytuowania go w nurcie demokratycznym i lewicowym.
Kościuszko miał bez wątpienia poglądy republikańskie i demokratyczne. Uważał się w sensie światopoglądowym za deistę, bardzo krytycznie odnosząc się do kleru i jego roli w państwie. Autor przytacza w książce fragmenty jego opinii w tej sprawie zawarte m.in. w memoriale do księcia Adama Jerzego Czartoryskiego napisanym w 1815 roku.
Kościuszko, jak pisze autor, w całym swym dorosłym życiu był wierny humanistycznym, oświeceniowym ideom, które nie tylko głosił, ale próbował realizować, uznając zasadę równości wszystkich ludzi wobec prawa. Szczególną uwagę skupiał na ulżeniu losu pańszczyźnianych chłopów. Przebywając w Ameryce szczerze ubolewał nad niewolnictwem Murzynów. Zarobione pieniądze na służbie w amerykańskim wojsku w testamencie przeznaczył na wykupienie z niewoli i nadanie osobistej wolności murzyńskim niewolnikom. W Polsce, jako właściciel majątku w Siechnowiczach, nadał chłopom osobistą wolność i uwolnił ich od pańszczyzny. Ponadto w testamencie zawarł życzenie, aby zapewnić im oświatę.
Bardzo ciekawą opinię dotyczącą Kościuszki, cytowaną w książce, napisał polski historyk, prof. Stanisław Herbst:
- Najprościej nazwać go demokratą, szlachcicem gotowym do uwłaszczenia, do reform najbardziej w owych czasach radykalnych. Od liberalnego hrabiego, za jakiego podawał się niekiedy w młodości, od doktrynerstwa lat Sejmu Wielskiego, kiedy wypowiadał się przeciw wojsku stałemu za milicyjnym, dojrzewał do roli polityka, politykę traktując jako sztukę kompromisów niekiedy, ale zawsze nie łamania lecz gospodarowania rzeczywistością. Stał się postacią tragiczną, jak niejeden później przedstawiciel polskiego losu, pragnący „sumienie narodów” wprząc w grę interesów mocarstw.
Takich opinii, cytowanych w książce, autorstwa bardzo znaczących postaci ze świata nauki i polityki jest wiele.
Książka ta to efekt wieloletnich studiów i badań dra Jana Pytela nad postacią Tadeusza Kościuszki i okresem historycznym, w którym przyszło mu żyć i działać. Ma ona duże znaczenie związane z uporządkowaniem i usystematyzowaniem istniejącej dokumentacji jak również wielu nowatorskim wnioskami, jakie rysują się z analizy materiałów historycznych.
Książka zawiera wstęp, siedem rozdziałów merytorycznych, bogatą bibliografię liczącą ponad 200 pozycji i indeks nazwisk zawierający ponad 300 zapisów. To bardzo dobrze uargumentowana i ważna pozycja. Również dla polskiej lewicy i szczególnie ruchu socjalistycznego. Ma ona niewątpliwe walory edukacyjne związane z przytoczeniem faktów ważnych w patriotycznym wychowaniu młodzieży.
Poprzez wskazanie b. dużej ilości źródeł i sprowadzenie do minimum komentarza autorskiego publikacja ta ma charakter niezwykle wyważony i obiektywny.

Andrzej Ziemski

---
Jan Pytel, „Kim naprawdę był Kościuszko. Tadeusz Kościuszko i powstanie 1794 roku w opinii lewicy i socjalistów”. Wydawnictwo „Kto jest Kim”, Warszawa 2013, 168 stron.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 27 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491437

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …