Książka, której nie wolno nie zauważyć

cholajWśród setek książek politologicznych, ekonomicznych, filozoficznych, które można przeczytać lub nie, wyraźnie gubią się książki, które mają szczególne znaczenie w dzisiejszym świecie. Chaos świata, który nas otacza, zarówno w wymiarach globalnych jak i narodowych, powoduje, że głęboka ocena jego współczesności, ale zwłaszcza zdolność uchwycenia trendów rozwojowych i wizji jest nie tylko utrudniona, ale często staje się wręcz nie możliwa. W dużej mierze powodowane jest to celową dezinformacją prowadzona zarówno w wyraźnym interesie głównych sił rządzących globalnym światem (choćby współczesnego kapitału finansowego i transnarodowych organizacji) jak i z innych powodów.
W chaosie pogłębionym celową dezinformacją lepiej panuje się i wyzyskuje współczesne narody. Na przekór takim tendencjom powstają jednak dzieła wybitne, których nie będą nigdy prezentować ani „Gazeta Wyborcza” ani „Rzeczpospolita”, ani telewizja TVN, Polsat nie mówiąc już o „Gazecie Polskiej” czy o mass mediach ojca Rydzyka. Taką niewątpliwie książką, przemilczaną w tych mas mediach, która zawiera wiedzę niewygodną dla sił decydujących ciągle o obliczu współczesnego świata i naszego kraju jest książka prof. dr hab. Henryka Chołaja, członka korespondenta PAN, człowieka znanego z tytanicznej pracy nad znaczeniem dzieła, które wnieśli do dziejów ludzkości Krzysztof Kolumb czy Mikołaj Kopernik. Człowieka, który na przekór wszystkim trudnościom, w tym trudnościom badawczym próbuje uchwycić istotę współczesnej globalizacji.
Tym razem Henryk Chowaj zaprezentował książkę poświęconą współczesnym Chinom, które po pięciu wiekach izolacji i zastoju, po kilkudziesięciu latach eksperymentu ustrojowego, potocznie zwanego socjalistycznym czy komunistycznym, od 33 lat Chiny weszły na rzeczywistą drogę rozwoju, która je radykalnie zmieniła, ale która w dużej mierze już zmieniła i nadal zmienia główne oblicze globalnego świata.
Jeśli współczesny Czytelnik zada sobie trud przebrnięcia przez trudny tekst tego olbrzymiego dzieła, to ma szansę lepiej zrozumieć nie tylko globalny czas współczesny, ale zbudować na własny użytek wizje świata nadchodzącego.
Od razu jasno i wyraźnie chcę jednak stwierdzić, że autor rekomendowanego dzieła starannie unika budowania uogólnień dotyczących wspomnianej drogi rozwoju Chin, bowiem jako prawdziwy uczony woli obiektywnie a nawet obiektywistycznie referować bardzo różnorodne poglądy dotyczące różnych kwestii związanych z powrotem olbrzyma chińskiego na arenę globalnego świata niż opracowywać i prezentować własną ocenę, źródeł, charakteru i perspektyw związanych z tym powrotem. Z tego punktu widzenia dość trudno będzie Czytelnikowi bezpośrednio zapoznać się z poglądami autora w wielu kwestiach, ale już sam tytuł dzieła i odwołanie się do wielu, bardziej dojrzałych i rzetelnych publikacji dotyczących podejmowanych tematów pozwala zorientować się w jego autorskich preferencjach.
Z autorem prezentowanej książki dzieli mnie, jako jej recenzenta, zupełnie inne podejście do podjętych w tym dziele tematów. Cieszy mnie, że autor recenzowanego dzieła zgromadził i przedstawił takie bogactwo poglądów, myśli i ocen dotyczących powrotu na arenę globalnych dziejów chińskiego olbrzyma, ale mam zamiar wyciągnąć z analizy tych materiałów często nieco odmienne wnioski niż Henryk Chołaj.
Przede wszystkim nie zgadzam się ani ze współczesnymi przywódcami chińskimi, ani z autorem recenzowanego dzieła, że obecny ustrój w Chinach można nazwać „socjalizmem z chińską orientacją”. Nie zgadzam się przede wszystkim dlatego, że jest to określenie mało znaczące. Jest ono podobne do określenia, jakiego używał W. I. Lenin, który odpowiadając na pytanie: co to jest socjalizm w Rosji? Lubił mówić, że jest to władza radziecka plus elektryfikacja całego kraju.
Myślę, że współcześni przywódcy chińscy dobrze wiedzą, że ustroju socjalistycznego, jakby nie rozumieć tego pojęcia, nie można kreować w kraju, w który choć awansował do pozycji drugiego mocarstwa przemysłowego w globalnym świecie i pierwszego mocarstwa eksportowego, ale, w którym dochód na głowę ludności uniemożliwia realne kreowanie stosunków międzyludzkich charakterystycznych dla społeczeństwa jakościowo odmiennego od społeczeństwa kapitalistycznego. Stąd słuszne przekonanie Chińczyków, cytowane wielokrotnie przez autora, że budowa socjalistycznego ustroju musi być długotrwała, wręcz wielopokoleniowa i że nie może prowadzić do podejmowanych prób szybkiego „przeskoczenia” z socjalistycznej do kapitalistycznej epoki. Stalinizm i maoizm w pełni pokazały, jakie nieszczęścia i wypaczenia w budowaniu ustroju socjalistycznego mogą powodować próby przeskakiwania etapów rozwoju. Szkoda, że ten temat nie został podjęty szerzej przez autora w omawianym dziele (choć autor marginalnie „dotyka” tego problemu).
Ale to nie największa słabość cytowanego dzieła. Ostatecznie można a nawet trzeba współczesny ustrój chiński nazwać ustrojem przejściowym czy hybrydą ustrojową, jak po części słusznie czyni recenzent książki Henryka Chołaja, Władysław Markiewicz w „Nowych książkach” (nr 4/2011). Problem polega natomiast na tym, ile w tej hybrydzie jest kapitalizmu a ile socjalizmu i co decyduje o jej przyszłościowym charakterze.
Osobiście wydaje mi się, że decydujące jest to, do czego docelowo dążą władze chińskie, ale to docelowe dążenie, może ewoluować i być zmieniane pod wpływem różnych sił wewnętrznych i zagranicznych. Musi mieć na to znaczący wpływ definiowanie samej istoty socjalizmu już nie okresu odrabiania zacofania a czasów, w których odrabianie będzie wyłącznie już historyczną zaszłością.
Dotychczasowe wykorzystanie przez Chiny rynku jako siły sprawczej rozwoju rodzi pytanie, czy rynek już w rzeczywistości naprawdę socjalistycznej przyszłych Chin będzie nadal odgrywał tak skuteczną rolę w dalszym rozwoju wydajności pracy, przedsiębiorczości, innowacyjności i postępu naukowo-technicznego? Czy współczesna zmiana doktrynalna w stosunku do rynku nie zostanie zmieniona po odrobieniu i przezwyciężeniu chińskiego zacofania? Czy w kształcie ustroju socjalistycznego w fazie rozwiniętej społeczeństwa chińskiego utrzymanie zostanie nie tylko rynek jako siła sprawcza rozwoju, ale struktura klasowo-warstwowa, która jest produktem funkcjonowania rynku? Jaka będzie wzajemna relacja utrzymanego a może rozwiniętego świata kapitału i świata pracy? Czy Chińczycy swoją konfucjanistyczną doktrynę „harmonii” potrafią wnieść do tych stosunków i w dużej mierze przezwyciężyć egoizm dotychczasowych społecznych antagonistów? Czy przyszłe współistnienie kapitalizmu i socjalizmu, dzięki specyfice chińskiego socjalizmu, zupełnie inaczej może kształtować te stosunki, wręcz inaczej, niż nasze, dyktuje nam dotychczasowe rozumienie tych stosunków i oparte na nich wizje wzajemnego układania się ustrojów w swojej istocie dotąd traktowanych jako antagonistyczne.
Pytań może być wiele. Autor dzieła ich nie stawia. Wiele z nich zapewne uznałby za niemożliwe do postawienia z naukowego punktu widzenia. Autor recenzji dzieła uważa to za słabość, recenzowanej publikacji. Wspomniana wybrana przez autora technologia prezentacji chińskich doświadczeń i ich globalnych konsekwencji utwierdza, co prawda, jego renomę jako znaczącego uczonego stroniącego od pochopnych uogólnień i nie do końca dających się zweryfikować wizji, ale skazuje Czytelników dzieła na wielki, często przerastający ich możliwości trud szukania na takie pytania własnych odpowiedzi.
Jako człowiek znający osobiście prof. Li Jingwenena (jednego z czołowych współtwórców chińskiej reformy i otwarcia na świat) oraz prof. Wang Deyou (uznanego przez prof. H. Chołaja za czołowego współczesnego konfucjanistę), który od ponad 15 lat interesuje się i studiuje chińską reformą, piszący na ten temat [1] oraz odwiedzający wielokrotnie Chiny, pozostający w bezpośrednich przyjacielskich stosunkach z Wydawnictwem Wielkiej Encyklopedii Chińskiej i jej prezydentem dr Gong Li chciałbym poinformować Czytelników tej recenzji, że dowiedziałam się bardzo wiele z omawianej książki prof. H. Chołaja. Oczywiście próbuje na tej podstawie budować własne syntezy i wizję, ale żałuje, że uleganie przez autora książki zbytnim, często wyolbrzymionym dogmatycznie traktowanym naukowym rygorem w tym zakresie, spowodowało, że nie miałem okazji w niej przeczytać co autor sądzi, zarówno na temat wizji rozwojowej Chin w najbliższych dziesięcioleciach jak też na temat szansy tworzenia w tym okresie nowej wizji globalnego świata. Zdaję sobie sprawę, że krytykując za to autora dzieła namawiam w tym zakresie prof. H. Chołaja do swoistego naukowego „grzechu”, ale uważam, że bez grzeszenia nie ma rozwoju. W tym też naukowego.

Wojciech Pomykało, prof. dr hab., wybitny pedagog, prezes Fundacji Innowacje

---
Henryk Chołaj, Powrót olbrzyma w zglobalizowanym świecie, Oficyna Wydawnicza Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 2011, stron 406.  


Odnośnik
[1] Wojciech Pomykało - „Druga wizyta Zhou Enlaia w Polsce” i „Jeden cel – dwie drogi” (w:) „Polska ojczyzna Chopina”, Fundacja Sinopol, Warszawa 2011, s. 164-165, s. 174-175.
 

Wydanie bieżące

Recenzje

„Przemoc, pokój, prawa człowieka” to książka Jerzego Oniszczuka wydana co prawda w roku 2016, niemniej jej aktualność w ostatnich latach okazała się niezwykle ważna, dotyczy bowiem filozofii konfliktu i dopuszczalności przemocy, co autor wyraźnie podkreśla we wstępie.

Więcej …
 

Książka „Chiny w nowej erze” jest kwintesencją działań naukowych i publicystycznych dra Sylwestra Szafarza. Powstawała ona kilka lat. Jest chronologicznym zbiorem materiałów związanych z przemianami, jakie zainspirowane zostały przygotowaniami i skutkami 20. Zjazdu Krajowego KPCh.

Więcej …
 

Monografia  „Prawne i etyczne fundamenty demokracji medialnej” jest studium z zakresu ewolucji współczesnych demokracji i wskazuje na postępujący proces przenikania polityki i mediów, co znacząco wpływa na kształtowanie się nowych relacji człowiek – polityka w obliczu wolnego rynku i rewolucji technologicznej opartej o systemy cyfrowe. W pracy zostały poddane eksploracji i usystematyzowane zagadnienia, wartości i normy istotne dla zjawiska opisanej w literaturze kategorii społecznej – demokracja medialna.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 18 gości 

Statystyka

Odsłon : 7387442

Temat dnia

Andrzej Duda w ChRL

Bez wątpienia, oficjalna wizyta państwowa Prezydenta Polski w Chinach, w końcu czerwca 2024 r., zalicza się do kręgu  najważniejszych wydarzeń w całym okresie 75 lat poczynając od powstania ChRL i od niezwłocznego nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy obiema Stronami.

Więcej …

Na lewicy

11 lipca obchodzony jest w Polsce Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej. Ustanowiony został on w rocznicę krwawej niedzieli, czyli kulminacyjnego punktu rzezi wołyńskiej. Z rąk banderowców zginęło w tej zbrodni 60 tysięcy niewinnych Polek i Polaków, w tym tysiące dzieci.

Więcej …
 

W dniu 29 czerwca 2024 roku na cmentarzu w Otwocku pochowano Jerzego Stefańskiego członka Polskiej Partii Socjalistycznej, działacza państwowego, absolwenta i pracownika naukowo-dydaktycznego Politechniki Warszawskiej.

Więcej …
 

W dniu 26 czerwca 2024 roku Okręg Płocki PPS przyjął uchwałę w sprawie współpracy PPS z Nową Lewicą. Poniżej drukujemy tą uchwałę.

Więcej …
 

W dniu 20 czerwca 2024 roku przedstawiciele łódzkiej organizacji Polskiej Partii Socjalistycznej wzięli udział w oficjalnych obchodach związanych ze 119. rocznicą Rewolucji 1905 r.organizowanych przez władze miasta. Uroczystości rocznicowe tradycyjnie rozpoczęły się na łódzkim Wzgórzu Niepodległości, następnie złożono kwiaty pod słynnym łódzkim Pomnikiem Czynu Rewolucyjnego.

Więcej …
 

W dniu 18 czerwca 2024 roku w Warszawie odbyła się konferencja naukowa zorganizowana przez Polski Oddział Stowarzyszenia Kultury Europejskiej  pod przewodnictwem prof. Marii Szyszkowskiej pt.: „Rocznica 300-lecia urodzin Immanuela Kanta, twórcy dzieła Wieczny Pokój”.

Więcej …
 

15 czerwca 2024 roku ulicami Warszawy po raz kolejny przeszła Parada Równości – największy w Polsce marsz na rzecz równouprawnienia osób LGBT. Po raz kolejny wzięli w nim udział działacze Polskiej Partii Socjalistycznej, a także Młodych Socjalistów PPS.

Więcej …
 

W dniu 25 maja 2024 roku minęła 10 rocznica śmierci Generała Wojciech Jaruzelskiego. Z tej okazji odbyły się uroczystości złożenia kwiatów przed grobem Generała na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. W wydarzeniu tym uczestniczyła grupa kilkudziesięciu najbliższych współpracowników i przyjaciół Generała oraz rodzina.

Więcej …
 

17 maja 2024 r. Rada Mazowiecka PPS zorganizowała Konferencję Programową pt. Założenia ideowe PPS a postęp cywilizacyjny. W konferencji uczestniczyli aktywiści PPS i OM PPS oraz liczna grupa bezpartyjnych socjalistów.

Więcej …
 

Tradycyjnie, jak co roku, w dniu 1 maja 2024 roku, odbyły się na Placu Grzybowskim w Warszawie centralne uroczystości Święta Pracy zorganizowane przez Polską Partię Socjalistyczną. W uroczystości wzięli udział przedstawiciele ugrupowań lewicowych: PPS, Nowej Lewicy, Unii Pracy oraz OPZZ, a także Młodych Socjalistów, Porozumienia Socjalistów i Stowarzyszenia im. I. Daszyńskiego. Uczestniczyli przedstawiciele branżowych związków zawodowych i licznie mieszkańcy Warszawy.

Więcej …
 

W Nałęczowie w dniach 24-26 kwietnia 2024 roku odbyła się pod patronatem naukowym  Profesor Marii Szyszkowskiej interdyscyplinarna i międzyśrodowiskowa konferencja naukowa „Odmiany wspólnot oraz ich znaczenie z punktu widzenia jednostki i państwa”.  Patronat nad konferencją objęły: Wszechnica Polska w Warszawie, Polski Oddział Stowarzyszenia Kultury Europejskiej, Wyższa Szkoła Biznesu w Nowym Sączu oraz Stowarzyszenie Filozofów Krajów Słowiańskich.

Więcej …
 

W dniu 11 kwietnia 2024 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Wojewódzkiej PPS – Mazowsze. Omówiono wyniki wyborów samorządowych, które odbyły się w dniu 7 kwietnia. Jak wynika z przygotowanego sprawozdania, PPSowcy na Mazowszu startowali z list Koalicyjnego Komitetu Wyborczego Lewicy.

Więcej …
 

W dniu 3 kwietnia 2024 roku w Płocku odbyło się zebranie Organizacji Okręgowej PPS z udziałem kandydatów na radnych w najbliższych wyborach samorządowych. W zebraniu uczestniczył przewodniczący Rady Naczelnej PPS, senator Wojciech Konieczny.

Więcej …