Zbigniew Brzeziński

zbig

Takiej biografii jeszcze nie czytałem. To fascynująca książka o człowieku, który swą działalnością odcisnął się na losach świata. Stało się tak dzięki niezwykle wyostrzonemu spojrzeniu na sprawy międzynarodowe, politykę zagraniczną USA i umiejętności trafienia przeciwnika w najbardziej czuły punkt – totalitarne podstawy systemu radzieckiego. Z tego powodu nie znoszono go w ZSRR. Bo Zbigniew Brzeziński to, „człowiek, który podminował Kreml”.


 

Rewelacyjna książka

Politykę tworzą ludzie. Stąd czynnik osobowy jest niezwykle ważny zarówno dla aktywnych postaci jak i dla opisujących ich działania autorów. Zwłaszcza jeśli autorowi uda się pokazać politykę od środka, a w niej człowieka z krwi i kości, zarysować głównych aktorów, sympatie i antypatie.
Tu mamy do czynienia ze świetną robotą dziennikarską, lekkim językiem, krótkimi zdaniami, celnymi sformułowaniami, znakomitymi zdjęciami. A sam bohater przez całe życie budził swym działaniem liczne kontrowersje.
Diagnoza jaką postawił Związkowi Radzieckiemu w swej pracy doktorskiej („Permanentna czystka”) młody Zbigniew Brzeziński była prosta: system radziecki jest zbudowany na bezwzględnym podporządkowaniu społeczeństwa władzy partii komunistycznej, a posłuszeństwo wymusza się systematycznym terrorem i brutalnymi represjami.
Pisał to w początkach zimnej wojny, gdy bladły wspomnienia Wielkiej Koalicji antyfaszystowskiej i ZSRR, jako o sojuszniku. Tymczasem świadomość stosowania brutalnych metod przez władze radzieckie wyniósł Zbigniew Brzeziński z rodzinnego domu – od ojca Tadeusza Brzezińskiego, konsula II RP w Charkowie (1936 – 1938). A także masakry polskich oficerów w Katyniu.
Potwierdzenie metod stalinowskiego terroru znalazł też u badającego archiwum smoleńskiego NKWD Merle Fainsoda, u którego pisał doktorat na Harvardzie. Wpadło ono w 1941 r. w ręce niemieckie, a po wojnie amerykańskie. Praca jego promotora pod tytułem „How Russia is ruled” zapoczątkowała badania sowietologiczne. Jest wciąż zaliczana do klasyki tematu.  
Takie spojrzenie na ZSRR, a także dążność do wyeliminowania rządów totalitarnych stało się celem Zbigniewa Brzezińskiego. Długoletnia polityka USA doprowadziła do ostatecznego upadku ZSRR. Ten kraj próbowano reformować, ale nie nigdy zmieniano istoty systemu politycznego. Wbrew światowym trendom w ZSRR ograniczano rozwój badań nad elektroniką komputerową, w czasie gdy Zbigniew Brzeziński zapowiadał w swej książce „Rewolucję technotroniczną”.
Dopiero „głasnost i pierestrojka” (otwartość i przebudowa) wprowadzone przez Michaiła Gorbaczowa zachwiały leninowsko – stalinowskimi podstawami ZSRR. A niewydolność systemu gospodarczego doprowadziła do „wielkiego bankructwa” Związku Radzieckiego.

Rola Zbigniewa Brzezińskiego

Nie sposób omówić wszystkie niezwykle kapitalne fragmenty książki. Jest ich mnóstwo, niemal na każdej stronie. Andrzej Lubowski pokazał jak korzystny dla świata był wkład Zbigniewa Brzezińskiego w politykę amerykańską. Pokazuje człowieka, który nie tylko zna politykę międzynarodową, politykę zagraniczną USA, ale rozumiał słabe punkty ZSRR.
Od początku Zbigniew Brzeziński był krytycznie nastawiony wobec polityki siły stosowanej przez USA wobec ZSRR i traktowania systemu radzieckiego jako monolitu. To tylko umacniało blok radziecki i partie rządzące. Stąd jego sugestie by wspierać demokrację i swobody obywatelskie. Z jego inicjatywy w polityce amerykańskiej mówiono o „pokojowym zaangażowaniu” czy też „budowie mostów” do Europy Wschodniej. Zbigniew Brzeziński był też później krytycznie nastawiony wobec polityki odprężenia ze Związkiem Radzieckim.  Uważał, że nie powinno być ono być całościowe, a nie dopuszczające do interwencji wojskowych ZSSR w Trzecim Świecie.
Kluczowe znaczenie dla zmiany polityki USA wobec ZSRR miała telewizyjna debata prezydenta Geralda Forda z ubiegającym się o Biały Dom gubernatorem Jimmy Carterem. Kandydat demokratów – znakomicie przygotowany przez Brzezińskiego – zakwestionował tezę Forda, że nie ma już radzieckiej dominacji w Europie Wschodniej. Ale Ford brnął dalej i powiedział zdanie: „Nie wierzę, że Polacy uważają, że są pod radziecką dominacją”. Był to punkt zwrotny w kampanii prezydenckiej i obowiązującej doktrynie polityki zagranicznej USA prowadzonej przez republikanów.

Spojrzenie po latach

Patrząc po latach na ten okres – i czytając znakomitą książkę Andrzeja Lubowskiego – dostrzegam z perspektywy czasu, znacznie głębsze zmiany, jakie niosły krótkie rządy prezydenta Cartera i jego doradcy do spraw bezpieczeństwa narodowego Zbigniewa Brzezińskiego. Przede wszystkim było to odejście od XIX wiecznego metternichowskiego patrzenia na stosunki międzynarodowe w XX wieku. Czyżby Henry Kissinger czytał tylko o kanclerzu Metternichu a nie wiedział o Wiośnie Ludów, która zmiotła porządek po Kongresie Wiedeńskim? Ani o tym, co się stało z polityką zagraniczną II Rzeszy, gdy zabrakło kanclerza Bismarcka?
To „jastrząb” Brzeziński uruchomił siły, które doprowadziły ZSRR do totalnego krachu. Były to prawa człowieka w krajach socjalistycznych, stawienie czoła interwencjom wojskowym ZSRR w Trzecim Świecie, a także „gonienie (ZSRR – L.K.) tak jak Chińczycy łapią wróble, aż do upadłego”.
Oczywiście książkę rozpoczyna scena z Watykanu w październiku 1978 r., kiedy uśmiechnięty Jan Paweł II mówi: „Dziękuję, panie profesorze. Rozumiem, że to panu zawdzięczam pracę na Stolicy Piotrowej”. Papież czyni tu aluzję do kolportowanej przez Moskwę teorii, że za wyborem Karola Wojtyły na papieża stał Zbigniew Brzeziński. Ale jedną rzeczą jest kolportowanie teorii spisowych, a zupełnie inną fakt, że obaj pochodzili z Polski i znali realia swego kraju i bloku radzieckiego.
Kolejną „perełką” jest wizyta w domu państwa Brzezińskich chińskiego przywódcy Deng Xiaopinga. Menu było oczywiście amerykańskie, ale „doradca prezydenta USA serwuje do niego rosyjską wódkę, prezent od ambasadora ZSRR Anatolia Dobrynina. Komunista heretyk jest rozbawiony, kiedy antykomunista Brzeziński podaje mu ulubiony trunek komunisty Breżniewa”.
Tych „perełek” jest mnóstwo. Choćby nazwanie Zbigniewa Brzezińskiego przez szefa Partii Komunistycznej USA, Gusa Halla „Rasputinem ekipy Cartera” czy też zdjęcie z granicy pakistańsko – afgańskiej, gdzie trzyma w ręku karabin automatyczny. Profesor Brzeziński był też jednym z twórców „doktryny Cartera”, która wyrażała amerykański sprzeciw przeciwko groźbom – wówczas radzieckim – wobec prób ograniczenia transportu ropy z Zatoki Perskiej.
Andrzej Lubowski pisze oczywiście o klęsce amerykańskiej polityki w Iranie w latach siedemdziesiątych. Tu zawiódł niewątpliwie cały amerykański system wywiadowczy, na co zwracał uwagę sam Zbigniew Brzeziński, mówiąc szefowi CIA, że jego studenci byli lepsi niż agenci wywiadu. Zajęcie ambasady USA w Teheranie, a później fiasko próby jej odbicia zadecydowało o porażce ekipy prezydenta Cartera.
W międzyczasie doszło do powstania w Polsce „Solidarności”, co natychmiast postawiło na nogi administrację amerykańską. Od samego początku obawiano się w Waszyngtonie interwencji państw Układu Warszawskiego w Polsce. O tym jak prezydent Carter był zdeterminowany, by przeciwdziałać agresji mógł dowiedzieć się w 1997 r. w Jachrance marszałek Wiktor Kulikow. Zbigniew Brzeziński powiedział mu wprost, że wraz z całym sztabem byłby martwy trzy godziny po ataku na Polskę. Radziecki wojskowy był tym kompletnie zaskoczony.
Zmiana administracji nie oznaczała spadku wpływów i pozycji Zbigniewa Brzezińskiego w USA. Często był zapraszany przez prezydenta Ronalda Reagana, który rozważał nawet czy nie mianować go swym doradcą. Bo ekipa republikańska miała ich aż sześciu – zupełnie nieznanych – w ciągu ośmiu lat. W zasadzie kontynuując kurs wyznaczony przez demokratów czyli Zbigniewa Brzezińskiego.
Zbigniew Brzeziński był zapraszany do Pekinu, gdzie od Deng Xiaopinga usłyszał słynną poradę, jaką politykę ma prowadzić administracja Ronalda Reagana. Przywódca chiński mówił wówczas o „gonieniu wróbli”. Co znakomicie odebrał Zbigniew Brzeziński, a prezydent Reagan szeroko zrealizował. Tak też doszło do Okrągłego Stołu w Polsce, upadku ZSRR i całego systemu komunistycznego.
Zmiany, jakie nastąpiły na świecie były przedmiotem analiz profesora Zbigniewa Brzezińskiego, tematem jego książek, które omawia Andrzej Lubowski. Do nich odsyłam czytelników. Na koniec chciałbym zwrócić uwagę na niezwykle krytyczną ocenę polityki prezydenta George’a W. Busha po ataku terrorystycznym w dniu 11 września 2001 r. Zbigniewa Brzezińskiego „przeraziła skrajna arogancja, która jego zdaniem wepchnęła kraj w wir samodestrukcji i demoralizacji”. Do tej oceny nie trzeba ani nic dodać, ani nic ująć. Bo dziś widoczne są rezultaty.

Kilka uwag końcowych

Książka Andrzeja Lubowskiego jest znakomicie napisana, natomiast Zbigniew Brzeziński jawi się jako niezwykle przenikliwy analityk i znawca problemów międzynarodowych. Taką opinię prezentuje na przykład Adam Daniel Rotfeld, były minister spraw zagranicznych. Jest lektura obowiązkowa dla tych, którzy chcą zrozumieć, jak myśl wybitnego stratega – a takim jest Zbigniew Brzeziński – kształtowała politykę zagraniczną USA. Można się zgodzić z tytułem, że jego polityka „podminowała Kreml”.

Lech Kańtoch

------
Andrzej Lubowski, Zbig, człowiek, który podminował Kreml”. Warszawa 2011 AGORA SA ss. 304.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 27 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491466

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …