Ciołkosz nieprzejednany

ciolokoszPojęcie socjalizmu budzi dziś w Polsce skrajnie negatywne emocje. Kojarzony jest głównie z biurokratyczną gospodarką, antydemokratycznym systemem politycznym oraz podporządkowaniem sowieckiej dominacji. Jakby na przekór temu wizerunkowi wychodzi postać legendarnego lidera PPS Adama Ciołkosza, którego biografia została właśnie wydana nakładem Krytyki Politycznej pióra świetnego znawcy tematu prof. Andrzeja Friszkego pt. „ Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty”.

Stanowi on próbę wyjścia poza wąskie tematy myślowe o polskim ruchu socjalistycznym, podkreślając jego antykomunistyczny i demokratyczny zarazem charakter, przy jednoczesnym zachowaniu socjalistycznych priorytetów takich jak: ideały sprawiedliwości społecznej, pluralizmu, poszanowania mniejszości, tolerancji, troski o rozwój klasy robotniczej oraz niepodległości, którą PPS głosiła od początku swego istnienia.

Biografia Adama Ciołkosza starczyłaby na obsadzenie kilku ludzkich losów, gdyż nigdy nie stronił on od intensywności działania. Swoje zaangażowanie w życiu publicznym zaczął bardzo wcześnie. Jako kilkunastoletni chłopiec zafascynowany był ruchem harcerskim, w działania którego postanowił się zaangażować bez końca.  Już w 1911 roku wstąpił do jednej z pierwszych drużyn harcerskich w Tarnowie. I choć ówczesny ruch harcerski - Związek Harcerstwa Polskiego powstał w listopadzie 1918 roku - nie był skonsolidowany, unaocznił Ciołkosza jako świetnego organizatora, zdobywając przy tym niemałe doświadczenie. Po kilku latach powrócił w szeregi harcerstwa, tym  razem już na studiach, gdzie młodzież socjalistyczna próbowała przebić się ze swoimi hasłami przed endecką ideologią. W 1921 roku został przewodniczącym Sekcji Akademickiej PPS, w tym samym też roku zapoczątkował w Krakowie Wolne Harcerstwo, które opuścił na znak protestu w momencie, kiedy to stawało się ono komunistyczną młodzieżówką. Kiedy dobiegła końca I wojna światowa granice państwa polskiego ciągle jeszcze nie były bezpieczne. Starsi harcerze postanowili więc wstąpić do formującego się polskiego wojska. To wówczas młody Ciołkosz przeszedł szlak bojowy w starciach z bolszewikami. Chrzest bojowy przeszedł - już jako plutonowy w 4. pułku piechoty - w bitwie w Niżankowicach pod Przemyślem, ruszając następnie na odsiecz Lwowa.
Mało niestety wiemy o jego udziale w wojnie polsko-ukraińskiej, choć jak sam wspominał, brał udział w wielu walkach, za co został odznaczony Krzyżem Obrony Lwowa i Gwiazdą Przemyśla. W międzyczasie ukończył kurs uzupełniający Szkoły Podchorążych. W końcu został ppor. WP.  Uczestniczył w zmaganiach z Niemcami na Mazurach, gdzie próbował wzmocnić polskość tego regionu, na którym miał rozstrzygnąć się plebiscyt. Z niemieckim zaborcą starł się również na Śląsku, podczas powstania śląskiego, którego również był uczestnikiem. Mimo młodego wieku, już jak o oficer, przeszedł olbrzymią szkołę życia, udowadniając swój ogromny patriotyzm. To wówczas jak wspominał po latach zaczął formować się jako socjalista, obserwując z bliska uwagę, jaką klasa robotnicza przywiązywała bo sprawy niepodległości państwa, będąc jednocześnie daleko od bolszewickiej propagandy. Wierzył, iż tylko oparcie się na masach robotniczych może w wolnej już Polsce przynieść prawdziwą swobodę i podkreślić jej ludowy charakter.

Jako poseł, Adam Ciołkosz nie miał dużego szczęścia, choć był bardzo zaangażowanym w robotnicze sprawy, parlamentarzystą. Był młodym posłem, dobrze już osadzonym w realiach małopolskiej rzeczywistości. Za swoją zdecydowana antysanacyjną politykę zapłacił zdrowiem, kiedy to „nieznani sprawcy”- pobili go dość brutalnie- „zasypali posła Ciołkosza gradem uderzeń laskami w głowę. Ciosy były tak silne, że laska Pyszyńskiego połamała się. Zalany krwią padł pod razami na ziemię, tracąc przytomność. Po chwili nadbiegł policjant, kolejarze i inni podróżni, wśród których był poseł Stanisław Dubois. Napastników i ofiarę odprowadzono do komisariatu kolejowego. Wkrótce przyjechało pogotowie i opatrzyło dwie rany w głowie Ciołkosza, po czym został odwieziony do kasy chorych, a następnie do Tarnowa. Napastnicy po przesłuchaniu zostali zwolnieni”- relacjonował dziennik „Naprzód”.
Ciołkosz był więźniem Brześcia, które okryło hańbą sanacyjne władze a Polsce. Opisując autorytaryzm dyktatury Józefa Piłsudskiego pisał: „Dyktatura jednostki na górze oznacza dyktaturę urzędników na dole. Dyktatura polityczna jednostki oznacza dyktaturę klas posiadających w życiu gospodarczym. Rządy niekontrolowane przez Sejm - oznaczają zawsze dalekie czy bliskie niebezpieczeństwo zatargów z sąsiadami”. Jak bardzo prorocze to były słowa pokazał tragiczny wrzesień 1939 roku.

Po wybuchu wojny Ciołkosz wraz z rodziną opuszcza Polskę przedostając się początkowo do Francji a następnie po jej upadku do Anglii. Tu powstała lwia część jego politycznego dorobku. Był nawet swego czasu desygnowany przez prezydenta RP na urząd premiera, jednak polityczna kłótnia przekreśliła jego premierostwo, nie przyjął więc stanowiska. Bardzo przeciwstawiał się układowi Sikorski-Majski, który regulować miał stosunki polsko-sowieckie. - O co będzie walczyć żołnierz polskiej armii w ZSRR pytał - „ Czy o to, by Wilno było polskie czy rosyjskie, czy o to, by Lwów, Białystok, Grodno i Brześć były polskie, czy o to by były sowieckie - rosyjskie. (…) Nie wiem, czy ci żołnierze wydobędą z siebie tyle zapału by zapomnieć o wszystkim, co przeszli, walcząc w szeregach armii, która nie ma wytkniętych celów walki, która być może walczy o Wilno i Lwów sowieckie, a być może także i o Warszawę sowiecką”. Nie wierzył w pozytywną współpracę na froncie między żołnierzami polskimi i sowieckimi. W Komitecie Zagranicznym PPS  posiadał pełnomocnictwa do reprezentowania podziemnej PPS-WRN.

Po wojnie nie zdecydował się wrócić do kraju i zważywszy, jak nowa władza traktowała „wrogów ludu” postąpił słusznie, tym bardziej, iż wśród aresztowanych w procesie szesnastu znalazł się dobry znajomy Ciołkosza, inny wybitny polski socjalista Kazimierz Pużak. To w Londynie demaskował biurokratyczną komunistyczną dyktaturę, która nie wyzwoliła robotnika polskiego spod jarzma kapitalistycznego wyzysku lecz zafundowała mu nowy biurokratyczny totalitaryzm. Adam Ciołkosz mówił o różnicach, jakie różnią komunistów i socjalistów w stosunku podejścia do sprawy robotniczej, podkreślając nieufność i wrogość komunistów do robotników- co zostało wielokrotnie potwierdzone w okresie PRL - a przyjaźnią, sympatią socjalistów, którzy solidaryzowali się na każdym kroku w ich wspólnej sprawie.
Wir pracy emigracyjnej w ramach PPS był olbrzymi, choć nie miał większego wpływu na realną działalność w kraju. Ciołkosz przywiązywał do tego ogromną wagę. Ścierał się niejednokrotnie ze swoim dobrym znajomym Zygmuntem Zarembą, który w przeciwieństwie do niego, nie skreślał wszystkich działaczy PZPR, zachowywał bardziej negatywne stanowisko. Był w środowisku emigracyjnym postacią nietuzinkową, któremu ideały socjalizmu - mimo moralnej klęski realnego socjalizmu - nie przysłoniły wiary w ideały, z którymi związał się mając kilkanaście lat życia. Jego tradycje po jego śmierci kontynuowała jego żona Lidia Ciołkoszowa.

Przypomnienie tradycji PPS w czasach kiedy słowo socjalizm budzi ogromnie negatywne skojarzenia wymagało olbrzymiej odwagi i umiejętności zarazem. Andrzej Friszke, znakomity znawca dziejów najnowszych odnalazł się w tej roli znakomicie. Postać Adama Ciołkosza przypomina nam, że lewica w Polsce ma ogromnie pozytywny dorobek, a sam bohater był reprezentantem tej części polskiego socjalizmu dla których niepodległość i socjalizm nie były utopią a uzupełniały się znakomicie. Osoba Adama Ciołkosza może być znakomitym przykładem do naśladowania w niełatwych czasach na lewicy, inspiracją na lepsze jutro.

Przemysław Prekiel
----
Andrzej Friszke - Adam Ciołkosz. Portret polskiego socjalisty. Krytyka Polityczna, Warszawa 2011.
 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 28 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491554

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …