Polska lewica

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Polska lewica w okresie transformacji, w ciągu ostatnich 20 lat, przechodzi ciągłe przeobrażenia. Jak w tyglu historii mieszają się na naszej scenie politycznej wartości ideowe, struktury organizacyjne, ludzie. Obserwując osobiście te zmiany odnoszę wrażenie, że nie ma nic trwałego, co w ciągu tych lat zdołało się przebić i zapisać w ludzkiej świadomości. Są pewne procesy, które można odnotować, jako zjawiska, dalej jednak jesteśmy w otoczeniu incydentów. Na trwały model lewicy w Polsce przyjdzie nam jeszcze poczekać. Dalej bowiem mamy do czynienia z konfrontacją lewicy wyrosłej na gruncie walk frakcyjnych w b. PZPR a nowej lewicy tworzonej z mozołem z jednej strony w oparciu o historię (następcy historycznej PPS czy KPP) oraz o nowe wartości zrodzone głównie na gruncie alterglobalizmu, feminizmu, ruchów ekologicznych, ruchów wolnościowych itp.
Pod redakcją Łukasza Tomczaka ukazała się ostatnio w ramach wydawnictwa „Marina” z Wrocławia książka „Polska lewica u progu XXI wieku”. To praca zbiorowa grupy badaczy zjawisk politycznych z kilku głównych uczelni w kraju. Autorami opracowań są: Łukasz Tomczak, Waldemar Wojtasik, Łukasz Danel, Robert Alberski, Jacek Wojnicki i Wojciech Ziętara. Są to przedstawiciele młodego pokolenia, dla których w większości początek naszej transformacji jest już historią. To dobrze, bowiem prezentują oni na ogół dystans do źródeł i historii ukształtowanego dziś modelu lewicy.
Trzeba zgodzić się z autorami wstępu do książki, że zmiany na polskiej scenie politycznej mają charakter dynamiczny, a przekształcenia, jakie zachodzą w partiach politycznych nie są wyznaczane rytmem wyborów. W ciągu 10 lat podział sceny parlamentarnej mocno się zmienił. Mieliśmy do czynienia z układem SLD (koalicja) – AWS – UW. Dziś jest to układ PO – PiS – SLD (nowe koalicje LiD, Lewica). Trwałym elementem jest jedynie PSL.
Zmiany na lewicy, jakie zachodziły w 20 leciu, bardzo rzetelnie, opisuje Łukasz Tomczak. Pokazuje on ewolucję lewicy od modelu SdRP, poprzez porozumienie SLD do jednolitej partii o tej nazwie. Widać w pokazanym procesie ewolucję klasycznej partii, wyrosłej na gruzach PZPR, w kierunku socjaldemokracji, poszukującej sojuszników, ale raczej na prawo, niż na lewo. Widać z opisu zjawisk organizacyjnych i programowych, że ewolucja ta sprzyjała budowie centrolewicy, której misją miało być wdrażanie neoliberalnego programu reform, oraz potęgowaniu chaosu na lewo. Skutkiem tego było wykazanie, że jest jedyna, słuszna socjaldemokracja, a reszta to folklor, przez niektórych nazywany planktonem. Popełniono owszem wiele błędów na lewo od socjaldemokracji, ale trwałym zjawiskiem było dążenie tej ostatniej do centrum, co nie tworzyło warunków do rozwoju pełnowymiarowej, lewej strony sceny politycznej.
Waldemar Wojtasik w swej analizie na temat ewolucji programowej SLD zawiera w swym analitycznym materiale następującą konkluzję: „O ile obecny kształt sceny politycznej w Polsce, w którym nie ma miejsca dla lewicy jako jednego z dwóch głównych biegunów politycznych, wydaje się formą przejściową i nietrwałą, o tyle nie ma już takiej pewności w przypadku próby przewidzenia dalszych losów SLD. Może bowiem wystąpić taka sytuacja, że bądź powstanie całkowicie nowa partia odwołująca się do lewicowych idei, bądź jakaś część środowiska wywodzącego się z lewicy postkomunistycznej znajdzie funkcjonalną niszę do budowy nowej formacji. Wszakże bez względu na genezę o ewentualnym sukcesie bądź porażce takiego tworu zadecyduje odwołanie się do lewicowości w zaprezentowanym programie. Formuła pragmatyzmu politycznego lewicy, jako alternatywy dla nieudolnej i podlegającej ciągłym procesom frakcjonalizacji prawej strony sceny politycznej, została wyczerpana wraz z konsekwencjami wyborów parlamentarnych z lat 2005 2007 i osłabieniem oddziaływania podziału postkomunistycznego. Powrót do klasycznej lewicowości w artykułowanym programie i głoszonej ideologii wydaje się dla SLD sprawą życia lub śmierci. Stan obecnej >śmierci klinicznej< nie będzie przecież trwał wiecznie”.
Łukasz Danel pisze w książce o stosunku poszczególnych partii i ugrupowań lewicy do Unii Europejskiej. Uważa, na podstawie badań, że polska lewica, w przeciwieństwie do wielu ugrupowań prawicowych, zwie się i faktycznie w swoich działaniach jest proeuropejska. Konkluduje, że zauważalny na prawicy eurosceptycyzm, przy otwartym do spraw europejskich stosunku szerokich rzesz Polaków, daje szanse na zwiększenie poparcia dla lewicy, gdyby ta chciała otwarcie odwołać się do wartości europejskich.
Autor zauważa także, że polskie partie lewicowe odwołując się do wartości europejskich eksponują na ogół dwie sprawy: wsparcie budowy Europy federalnej oraz socjalny kształt jej polityki społecznej.
Książka zawiera ponad to opracowanie Roberta Alberskiego „Elektorat lewicy na tle innych sił politycznych w wyborach do Sejmu w latach 1997-2001 na Dolnym Śląsku i w Wielkopolsce”, Jacka Wojnickiego „Polska lewica na tle ugrupowań socjaldemokratycznych w Europie Środkowo-Wschodniej” oraz Wojciecha Ziętary „Międzynarodówka Socjalistyczna wobec socjaldemokracji w Europie Środkowo-Wschodniej”. W aneksie znajduje się szereg przytoczonych dokumentów programowych dotyczących działalności ugrupowań lewicowych w Polsce.
Książka zawiera niezwykle bogaty spis literatury liczący ponad 300 pozycji, z których część to adres internetowe.
Mimo zastrzeżeń wydawcy zawartych we wstępie, książka nie daje nam całościowego obrazu sytuacji na polskiej lewicy w okresie 20 lat transformacji. Skupia się, mimo sugerującego tytułu, na obszarze działań socjaldemokracji, wychodząc zapewne z założenia, że główne życie polityczne toczy wokół wyborów i działań parlamentarnych. Nie jest to do końca prawda.
W Polsce mamy do czynienia z ogromnym obszarem istnienia i działania, zagospodarowanym przez lewicę społeczną. Są to zarówno związki zawodowe jak i liczne lewicowe organizacje pozarządowe, które wpływają na życie społeczne, jakość demokracji, procesy wychowania obywatelskiego w sumie na poziom budowy społeczeństwa obywatelskiego. Lewica parlamentarna nie jest w prostej linii odzwierciedleniem lewicy społecznej. Można postawić tutaj tezę, że ta ostatnia nie posiada adekwatnej reprezentacji na szczeblach politycznych i samorządowych. Cały czas przeważają interesy dużych partii. Państwo od wielu już lat jest bardziej partyjne niż obywatelskie.
Warto byłoby na tle tych uwag, pokusić się być może, o pokazanie w innej publikacji tej drugiej, niepartyjnej strony medalu. Jej znajomość może wydatnie rozszerzyć naszą wiedzę na temat lewicy, jako całości.

Andrzej Ziemski

-------------
Polska lewica u progu XXI wieku. Praca zbiorowa pod redakcją Łukasza Tomczaka. Wydawnictwo „Marina” sp. z o.o. Wrocław 2008. Stron 188.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 29 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491591

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …