Dzienniki zesłanki Marii Jentys-Borelowskiej

W dzisiejszych czasach coraz trudniej o pasjonującą powieść poświęconą ludziom lewicy. Dosyć często pomija się ich wkład w kształtowanie polskiej państwowości czy w walkę o sprawiedliwość społeczną. Szablonowo traktuje się ich losy, wpisując w obowiązującą narrację. Przemilcza się kwestie wyznawanych wartości, które były dla nich fundamentalne. Mimo, że walka o równouprawnienie płci jest coraz bardziej oczywistym i powszechnie uznawanym prawem człowieka – nadal niewiele jest książek przybliżających losy tych działaczek ruchu robotniczego, które o te prawa walczyły.
Dlatego z wielkim zainteresowaniem przeczytałem książkę Marii Jentys-Borelowskiej „Z wyroku cara. Dzienniki zesłanki”. Powieść przedstawia pasjonujące losy jednej z nestorek polskiego ruchu robotniczego – Aleksandry Jentysówny.
I Proletariat, Cytadela Warszawska, zsyłka na Sybir, czy choćby nazwisko Ludwika Waryńskiego – to, podobnie jak bohaterka książki Jentys-Borelowskiej – to symbole rodzącego się w Polsce ruchu robotniczego oraz inspiracja dla wielu kolejnych pokoleń ludzi lewicy.
Książka Marii Jentys-Borelowskiej znanej bardziej ze swojej twórczości poetyckiej czy publicystycznej nie jest jednak suchym sprawozdaniem z wydarzeń sprzed dwóch wieków. Jest bardzo osobistą relacją zaangażowanej uczestniczki walki o wyzwolenie społeczne. Jak zauważa Adam Waga książka Marii Jentys-Borelowskiej łączy elementy dziennika, pamiętnika i powieści w listach. Prawda przenika się z fikcją dodając barw losom bohaterki. Nie znajdziemy w niej jakże popularnych dzisiaj uproszczeń i ocen. Poza okrucieństwem oprawców znajdziemy opisy szlachetnych postaw oraz rozkwitu uczuć pomiędzy liderami polskiego ruchu robotniczego.
Bohaterka książki – jest dobrze wykształconą, wywodzącą się z ziemiańskiej rodziny idealistką. Postacią ciekawą i inspirującą dla której uczucia i wyznawane wartości stanowią istotę życia. Pierwsze spotkania z socjalistami, fascynacja i odwzajemniona miłość do Ludwika Waryńskiego, tworzenie Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat, walka o poprawę losu robotników, działalność konspiracyjna w Warszawie, czy opis losu zesłańców w głębokiej Rosji to jedynie część emocji jakie dostarcza czytelnikowi autorka.
Z kart książki przebija ładunek emocjonalny wynikający z więzów rodzinnych łączących autorkę z  bohaterką powieści, bowiem Aleksandra Jentysówna była ciotko-babcią Marii Jentys-Borelowskiej. Autorka sama przyznaje, że pisząc o Aleksandrze Jentysównie, „kreując jej rzeczywistość wygnańczą pragnęła poznać ją i zrozumieć”. W tym, kontekście godne odnotowania są napisane przez autorkę listy z Syberii na Syberię, które są próbą zrozumienia i dopowiedzenia tego co nie było znane.
Powieść Marii Jentys-Borelowskiej nie jest jednak jedynie bardzo osobistą podróżą przez losy rodzinne, jest również przypomnieniem o heroizmie Polaków walczących o wolność w XIX wieku. Umiejętność pisania o sprawach trudnych i tragicznych w lekki i pozbawiony patosu sposób jest dodatkowym atutem lektury.

Czesław Kulesza

---
Maria Jentys-Borelowska, Z WYROKU CARA. Dziennik zesłanki, Fundacja Światło Literatury, Gdańsk 2018, ss. 313.



INFORMACJA DODATKOWA NA PODSTAWIE BIOGRAMU ZE SŁOWNIKA BIOGRAFICZNEGO DZIAŁACZY POLSKIEGO RUCHU ROBOTNICZEGO ŻANNY KORMANOWEJ, TOM II, KIW 1987.

Aleksandra Jentys urodziła się 2 lipca 1861 roku, w patriotycznej rodzinie ziemiańskiej. Ojciec Aleksandry – Adam - został zabity za udzielanie pomocy powstańcom podczas tzw. bitwy pod Depułtyczami, 5 sierpnia 1863 roku. Po utracie majątku, Aleksandra rozpoczęła naukę w jednej z żeńskich szkół średnich w Lublinie, a potem kontynuowała ją w Warszawie, gdzie została uczennicą Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu dla Szlachetnie Urodzonych Panien. Szkołę ukończyła z wyróżnieniem w 1876 roku i zaproponowano jej pracę w instytucie, gdzie pracowała jako wychowawca i nauczyciel matematyki. Podczas pobytu w Warszawie, dość szybko zetknęła się ze środowiskami socjalistycznymi. W 1879 roku przebywała w okresie wakacji w Szwajcarii, gdzie poznała Ludwika Waryńskiego, z którym w 1881 roku tworzyła struktury I Proletariatu (Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat)
Za moment powołania partii uznaje się mające miejsce w 1882 przyjęcie programu partii. W kolejnym roku, w Wilnie, odbył się zjazd działaczy I Proletariatu i polskich grup socjalistycznych z terenu Rosji. Aleksandra Jentysówna została na nim wybrana w skład Komitetu Centralnego (wraz z Ludwikiem Waryńskim, Tadeuszem Rechniewskim, Stanisławem Kunickim. Aleksandrem Dębskim, Edmundem Płoskim  i Henrykiem Dulebą). Prowadziła również sekretariat partii, który funkcjonował w jej mieszkaniu. W pracy konspiracyjnej posługiwała się pseudonimami: Jana, Janka i Janeczka. Jako Leonia Kamińska utrzymywała kontakty z działaczami rosyjskiej organizacji Narodnaja Wola. Uczestniczyła również w sporach programowych. Wielki Proletariat nawiązując do marksizmu opowiadał się przede wszystkim za rewolucją, chociaż formułowano również postulaty wprowadzenia demokratycznych reform. Pomijano kwestię walki o niepodległość Polski, co wywoływało opory i rozłamy. Kontrowersję budziły również kontakty z opowiadającymi się za terrorem organizacjami rosyjskimi.
Aktywizacja polskich socjalistów wzmogła działania władz rosyjskich. Już w 1883 roku główni działacze partii (Ludwik Waryński, Edmund Płoski) zostali aresztowani. Wśród aresztowanych była również Aleksandra Jentysówna, która została zatrzymana 1 października 1883 roku w Warszawie. Przeprowadzono także rewizję w jej mieszkaniu. Przetrzymywana w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej, przyznała się do działalności konspiracyjnej, jednak odmówiła składania dalszych wyjaśnień. 29 lipca 1885 roku została skazana wyrokiem administracyjnym na pięć lat zesłania do Syberii Zachodniej.
Zamieszkała w miejscowości Tara w guberni tobolskiej. Po przybyciu na miejsce zesłania skierowała pismo do władz rosyjskich z prośbą o zgodę na ślub z Ludwikiem Waryńskim, która została odrzucona. Po zakończeniu terminu zesłania pozostała pod nadzorem policyjnym. Obowiązywał ją także zakaz pobytu w Królestwie Polskim. W 1890 roku zamieszkała w Odessie, gdzie utrzymywała się z tłumaczeń z języka francuskiego. W kolejnym roku poślubiła działacza Narodnej Woli i adwokata Iwana Bułhakowa. Wraz z mężem mieszkała między innymi w Charkowie i Jekaterynosławiu. Od końca lat 90. należała do Partii Socjalistów Rewolucjonistów  (eserowców), z której wywodził się między innymi premier Rządu Tymczasowego od lipca 1917 roku Aleksander Kiereński. Działała również w rosyjskim Czerwonym Krzyżu. W 1911 roku przebywała krótko w Paryżu. I wojnę światową i rewolucję spędziła w Charkowie. Zmarła w 1920 roku.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 32 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491045

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …