Bohater trzech narodów - Henryk Sławik

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Grzegorz Łubczyk, najpierw korespondent prasy polskiej, później ambasador RP w Budapeszcie, wydał swą koleją książkę odkrywającą postać Henryka Sławika, śląskiego socjalisty, członka PPS, bohatera trzech narodów: polskiego, węgierskiego i żydowskiego. Książka: „Henryk Sławik. Wielki zapomniany Bohater Trzech Narodów” ukazała się na początku tego roku nakładem Oficyny Wydawniczej „Rytm” z Warszawy.
Kim był Henryk Sławik, nazywany przez niektórych „polskim Wallenbergiem”? Urodził się 16 lipca 1894 roku w Szerokiej (dziś dzielnica Jastrzębia Zdroju). Ukończył zaledwie szkołę podstawową, rodziców nie było stać na jego naukę. Dzięki samozaparciu i samokształceniu osiągał kolejne szczeble wiedzy i pozycji. W 1928 roku został redaktorem naczelnym „Gazety Robotniczej” oraz prezesem Syndykatu Dziennikarzy Polskich Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Reprezentował też Śląsk w Lidze Narodów w Genewie.
Sławik zapisał się na Śląsku jako organizator Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych i Robotniczych Klubów Sportowych. Przez kilka lat był prezesem Śląskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego Młodzieży Robotniczej „Siła”. Szybko tez stał się jednym z liderów śląskiej PPS.
W momencie wybuchu II wojny światowej znalazł się wśród licznej grupy uchodźców, którzy poprzez Węgry zamierzali przedostać się do Polskiej Armii we Francji. Nigdy tam jednak nie dotarł. W październiku 1939 roku znalazł się na Węgrzech w obozie przejściowym pod Miszkolcem. Tam zetknął się i rozpoczął współpracę z Józsefem Antallem, któremu władze węgierskie poleciły zorganizowanie rządowej struktury do spraw uchodźców wojennych.
Los zetknął ze sobą Sławika i Antalla. Jak pisze w swej książce Grzegorz Łubczyk: „Tak zaczęła się niezwykła przyjaźń dwóch mężczyzn, Polaka i Węgra, przyjaźń, która wywarła bardzo pozytywny wpływ na kondycje polskiego uchodźstwa wojennego nad Cisą i Dunajem. Była to przyjaźń na życie i… śmierć aż do ostatecznego końca. To właśnie tej przyjaźni wiele tysięcy polskich Żydów zawdzięcza przeżycie Holocaustu”.
Henryk Sławik od jesieni 1939 roku zaczął organizować w porozumieniu z Antallem strukturę Komitetu Obywatelskiego ds. Opieki nad Polskimi Uchodźcami na Węgrzech, którego został prezesem. W skład komitetu weszli przedstawiciele wszystkich polskich sił politycznych zgodnie z dyrektywami rządu polskiego w Londynie. Sławik wiosną 1940 roku mianowany został też delegatem na Węgry Ministerstwa Opieki Społecznej rządu polskiego.
Prowadził szeroką działalność organizacyjną mającą na celu wsparcie polskich uchodźców. Dziesiątki z nich trafiło przez Węgry do innych krajów, uniknęli śmierci.
Oddzielny rozdział jego działalności stanowi pomoc i uratowanie kilku tysięcy polskich Żydów, głównie dzieci, które docierały w transportach na Węgry z okupowanej Polski.
Wg niektórych opinii liczba ta przekracza 14 tysięcy uratowanych Polaków, wśród których większość stanowili polscy Żydzi.
Z inicjatywy Sławika, przy poparciu Antalla, zorganizowany został w Vacu położonym 32 km od Budapesztu sierociniec dla dzieci żydowskich. W tym zakamuflowanym pod nazwą „Dom sierot polskich oficerów” przebywały dzieci przywiezione z Polski.
Działalność Sławika trwała do momentu wkroczenia Niemców na Węgry w marcu 1944 roku. Został aresztowany w lipcu tego roku. Po konfrontacji z aresztowanym także Antallem, którego nie wydał, został przewieziony do Mauthausen, gdzie rozstrzelano go 25 lub 26 sierpnia 1944 roku.
Po wojnie właściwie zapomniano o Sławiku, choć opinia o nim, że to Wallenberg powinien nazywać się „szwedzkim Sławikiem” a nie odwrotnie wydaje się być zasadna. Powodem do ponownego odkrycia prawdy o zasługach Henryka Sławika stała się uroczystość jemu poświęcona w Yad Vashem, gdzie 6 listopada 1990 roku córka Krystyna odebrała przyznany ojcu pośmiertnie Dyplom Honorowy i Medal „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”.
Książka Grzegorza Łubczyka ma ogromne znaczenie poznawcze i dokumentacyjne. Towarzyszy jej autorski film realizowany na Węgrzech, w Polsce i w Izraelu, który pokazuje dziesiątki świadków działalności Sławika i wiele sędziwych już dziś osób przez niego uratowanych. Film ten wyemitowała w ubiegłym roku Telewizja Polska.
Książka odkrywając na nowo jednego z wielkich polskich bohaterów, członka i działacza PPS pokazuje, jak wiele istotnych faktów potwierdzających polskie dzieje nie jest szeroko znanych i upublicznionych. Dotyczy to szczególnie relacji pomiędzy narodami polskim i żydowskim.
Bardzo cieszy, że determinacja Grzegorza Łubczyka w upowszechnieniu dokonań Henryka Sławika owocuje pozytywnie w Polsce, na Węgrzech i w Izraelu. W Polsce, na Śląsku, szczególnie wśród młodzieży ma miejsce ruch zainteresowania ta postacią. W Katowicach jest rondo nazwane imieniem Sławika, są już szkoły, które wzięły go sobie za patrona.
PPS i cała polska lewica mogą być dumne, że w jej szeregach byli tacy, jak Henryk Sławik, bohaterowie.

Andrzej Ziemski

----------
Grzegorz Łubczyk – Henryk Sławik. Wielki zapomniany Bohater Trzech Narodów. Wydawnictwo „Rytm”. Warszawa 2009. stron 274.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 29 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491589

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …