Pacyfizm w Polsce

Tadeusz Mędzelowski od wielu lat prowadzi studia nad problemami związanymi z funkcjonowaniem pluralistycznego systemu religijnego w Polsce. W swojej ostatniej monografii „Pacyfizm w Polsce po II wojnie światowej” dokonał podsumowania badań dotyczących problemu wojny i pokoju w obszarze wyznań religijnych. Skupił się szczególnie na dwóch zagadnieniach: zjawiska i teorii pacyfizmu w oparciu o przykłady polskie oraz istoty funkcjonowania idei wojny i pacyfizmu w związkach i organizacjach wyznaniowych i w systemie wychowawczym. Szczególnie wartościowa jest analiza tych pojęć w badaniach i pracach wybitnych polskich filozofów: prof. Marii Szyszkowskiej i prof. Juliana Aleksandrowicza.
- Pacyfizm – pisze Autor we wstępie do książki – należy pojmować jako bezwarunkowe potępienie wszelkich wojen i uznawanie pokoju za wartość zespoloną z traktowaniem człowieka jako celu samego w sobie, a nie jako środka do celu. Wiąże się pacyfizm z dążeniem nie tylko do eliminacji wojen, ale również z nieodbywaniem służby wojskowej, z dążeniem do eliminacji stałych armii, z protestem wobec przemocy, z żądaniem zniesienia kary śmierci a także z należytym szacunkiem dla świata roślin i zwierząt. Pacyfizm splata się z ideami ekologicznymi. Ochrona środowiska jest wyrazem troski o warunki dla istnienia człowieka. Nową postacią pacyfizmu jest wegetarianizm.
Omawiana książka ma dwie części, zatytułowane ogólnie: Wartość pokoju w wyznaniach religijnych i Wartość pokoju w poglądach religijnych. Obejmują one: pierwsza – ukazuje poglądy dotyczące problemu wojny i pokoju w poszczególnych ugrupowaniach religijnych, z wyeksponowaniem tych, które wyrażają zakaz prowadzenia wszelkich wojen. Jak wiadomo w Polsce działa 170 Kościołów i Związków wyznaniowych, nie wszystkie mają charakter chrześcijański, nie wszystkie też jednoznacznie negatywnie odnoszą się do problemu wojny. Część druga książki obejmuje zagadnienia pokoju w poglądach innych niż religijne np. wskazuje odniesienie do pacyfizmu w takich ugrupowaniach jak Stowarzyszenie Kultury Europejskiej (SEC), Stowarzyszenie PAX, a także działalność Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu, czy też działalność Katedry Pokoju i Probacji, której założycielem jest prof. Andrzej Bałandynowicz.
Istotną rolę w opracowaniu teoretycznych odniesień do problemu wojny i pokoju sformułowało na przestrzeni XX i XXI wieku wielu filozofów. Mamy tutaj fundamentalne prace noblisty Bertranda Russela, twórcy Ruchu Pokojowego Pugwash. Nasze polskie doświadczenia przywołują prace prof. Juliana Aleksandrowicza i prof. Marii Szyszkowskiej, aktywnej szczególnie na przełomie XX i XXI wieku, zgłoszonej w 2005 roku do Pokojowej Nagrody Nobla.
Autor książki omawia dorobek obojga polskich filozofów, co stanowi treść dwóch oddzielnych rozdziałów. Pisze, że Julian Aleksandrowicz był myślicielem XX wieku, który twierdził, że pokój jest tym dla społeczeństwa, czym zdrowie dla pojedynczego człowieka. Trwały pokój jest konieczny ze względu na szacunek dla życia i zdrowia człowieka, jak również dla środowiska naturalnego. Ze względu na wartość pokoju głosił niezbędność rewolucji naukowo-etycznej, która powinna uzupełnić rewolucję naukowo-techniczną i podkreślał jej donioślejsze znaczenie. Wiązał człowieczeństwo z obroną zasadniczych wartości. Postawę taką wyniósł ze swych trudnych życiowych doświadczeń, a następnie wyrażał ją w czynach. Jego słowa wyrażały prawdę wewnętrzną i przekonanie co do słuszności swoich idei…
Cytowana w omawianej książce prof. Maria Szyszkowska, odnosząc się do dorobku Juliana Aleksandrowicza pisze tak: W dziełach Uczonego przejawia się świadomość tego, że istniejemy w świecie wartości, których treść ulega zmianom stosownie do miejsca i czasu. Aprobując zróżnicowanie kul tri zarazem stojąc na stanowisku relatywizmu wartości, czynił wyjątek dla dwóch spośród nich. Jest to życie i zdrowie człowieka, mające w poglądach omawianego uczonego wymiar wartości absolutnych. Jako na bezwzględne zło wskazywał śmierć oraz choroby.
Autor omawianej książki, Tadeusz Mędzelowski w bardzo obszernej analizie odnosi się do twórczości prof. Marii Szyszkowskiej. Na blisko pół tysiąca odnośników w książce, kilkadziesiąt dotyczy jej konkretnych prac, w których zawarto fundamentalne dla dzisiejszej wiedzy i stanu cywilizacji oceny i wskazania na temat zagadnień pokoju i wojny oraz teoretycznego podłoża pacyfizmu, jako idei uniwersalnej.
Pokój – pisze autor – jest dla Marii Szyszkowskiej wartością prawno naturalną dającą się wyjaśnić na gruncie teorii prawa naturalnego o zmiennej treści. Dynamiczne teorie prawa naturalnego wskazujące na godność człowieka jako na źródło tego prawa nakazują zdaniem Uczonej stan trwałego pokoju. Nie można pogodzić uznania godności człowieka jako niepodważalnej wartości z prowadzeniem wojny nawet takiej, która ma służyć wyższym celom. Nakaz pokoju jest uzasadniony, zdaniem Marii Szyszkowskiej, na gruncie kantyzmu. W myśl poglądów Kanta każdego człowieka należy traktować jako cel sam w sobie, nigdy zaś jako tylko środek do najbardziej nawet szczytnego celu. Dlatego też wojny o charakterze patriotyczny m nie są możliwe do zaakceptowania. Pełny wyraz zakazowi prowadzenia wojen nadał Kant w wieku osiemnastym. Wcześniej głosili go stoicy w starożytności.
Niezaprzeczalnym i oczywistym w poglądach Profesor Marii Szyszkowskiej jest związek między pokojem i niestosowaniem siły. Dokonując wyboru wartości trzeba mieć poczucie współodpowiedzialności za ludzkość. Ograniczenie się do kręgu rodziny, narodu lub państwa jest niebezpieczne w skutkach i może prowadzić do naruszenia pokoju w imię interesów narodowych, państwowych lub wyznaniowych.
W omawianej książce znajduje się szereg odniesień do kilkuset przytoczonych dokumentów, opracowań i rozpraw. Jest ona niezwykle bogata w konkretne sformułowania i idee uzasadniające pierwotną tezę, iż pokój a nie wojna jest naturalnym środowiskiem człowieka i walka o utrzymanie pokoju i rozwój cywilizacji niezakłócony konfliktami na różnym tle, powinien być marzeniem i ideałem całej ludzkości.
Omawiana książka skłania do refleksji. Pacyfizm nie jest w naszej cywilizacji nurtem nowym. Współcześnie pierwsze stowarzyszenia i organizacje pacyfistyczne powstały w XIX wieku jako odpowiedź na rodzący się militaryzm i zagrożenie życia w wyniku powszechnych wojen i coraz bardziej wyrafinowanych narzędzi wojny. Jest pacyfizm nurtem ideowym, który odradza się w świecie po każdym wielkim konflikcie zbrojnym, którego ofiarami są coraz większe ilości ludzi. Szczególnie I i II wojny światowe jako jeden ze skutków przyniosły rozwój idei pokoju, budowę instrumentów zabezpieczenia życia w pokoju itp. Najpoważniejszym problemem, z którym ludzkość mimo ogromnych doświadczeń do dziś nie poradziła sobie, jest przekonanie rządzących, że wojna jest najskuteczniejszym przedłużeniem polityki i nie ma innych narzędzi osiągania celów politycznych.
Nie można nie zgodzić się z cytowanymi w książce autorytetami, że edukacja i zmiana modeli wychowawczych może być jednym z ważnych czynników gwarancji pokojowego rozwoju świata. Alternatywy bowiem nie ma.
Wielką zasługą autora książki, Tadeusza Mędzelowskiego jest podjęcie tematu pacyfizmu. Wywołuje to szerokie refleksje i poszukiwania humanistycznych, często zapomnianych modeli rozwoju cywilizacji.

Andrzej Ziemski


---
Tadeusz Mędzelowski, Pacyfizm w Polsce po II wojnie światowej. Wydawnictwo – Wyższa Szkoła Biznesu – National-Louis University z siedzibą w Nowym Sączu 2016.

 

Wydanie bieżące

Recenzje

Są książki, które próbują objaśnić geopolitykę. „Odessanie” Anety Wybieralskiej i Janka Sanockiego robią coś trochę innego: zamiast zaczynać od map, sojuszy i interesów wielkich państw, pozwalają najpierw wejść do miasta i pobyć w nim przez chwilę.

Więcej …
 

Opracowanie „O racji stanu. Ignacy Daszyński 1866-1936” powstało w Roku Daszyńskiego ogłoszonym przez Sejm RP z okazji 90 rocznicy śmierci wybitnego socjalisty i jednego z twórców niepodległości Polski w 1918 roku.

Więcej …
 

W czerwcu, w warszawskim Klubie Księgarza na Rynku Starego Miasta miała miejsce promocja książki prof. Zdzisławy Janowskiej „Dobro wspólne a rzeczywistość polska. Patologia rządzenia”. Książka ta została napisana w oparciu o własne badania Uczonej, o dokumenty i obserwacje uczestniczące. Autorką jest uczoną i zarazem politykiem.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 32 gości 

Statystyka

Odsłon : 8491035

Książka „Przegląd Socjalistyczny: Almanach 2004 – 2024” jest zbiorem wybranych artykułów, które ukazały się w okresie ostatnich 20 lat na łamach kwartalnika. Stanowią one niewielką, ale ważną cześć dorobku pisma. Jest to zbiór 60 artykułów: esejów, materiałów publicystycznych, felietonów napisanych przez 42 wybitnych autorów.

Więcej …
 

Więcej …
 

Więcej …

Temat dnia

Zróbmy coś!

Tak się zastanawiam, czy poza marszami ciszy, telewizyjnym zalewem informacji, który potrwa przez kilka dni, ktokolwiek w Polsce zrobi coś konkretnego aby poprawić nasze bezpieczeństwo i realnie zaradzić problemowi??? Bardzo wątpię.

Więcej …
 
Krakowska masakra pokłosiem haseł „kościół, szkoła, strzelnica”...?

W dniu 7 listopada br. po godzinie 15 ulicami wokół Rynku Głównego w Krakowie (m.in. ulicą Sławkowską) przejechał samochód, z którego kierowca zaczął strzelać z karabinu (typu wojskowego „AR-15”) do przypadkowych przechodniów. Wśród osób przechodzących w tamtej okolicy powstał popłoch i większość z nich ratowała/asekurowała się ucieczką do pobliskich punktów restauracyjnych i sklepowych.

Więcej …
 

Na lewicy

Tradycyjnie, w dniu 13 listopada 2026 roku, złożyliśmy kwiaty przy obelisku upamiętniającym słynną bitwę polskich socjalistów z Kozakami w roku 1904 na Placu Grzybowskim w Warszawie. Była to pierwsza taka wielka akcja PPS przeciw uciemiężeniu Polaków w zaborze rosyjskim, która historycznie stała się przysłowiowym chrztem bojowym Polskiej Partii Socjalistycznej.

Więcej …
 

W związku z tragicznymi wydarzeniami w Krakowie w dniu 7 listopada 2026 roku Polska Partia Socjalistyczna opublikowała Stanowisko, w którym potępia mord, do którego doszło na Krakowskim Rynku.

Więcej …
 

W dniu 7 listopada 2026 roku liczna grupa działaczy Polskiej Partii Socjalistycznej złożyła kwiaty pod pomnikiem Ignacego Daszyńskiego w Warszawie.
Rokrocznie, od momentu postawienia pomnika Daszyńskiego przy Trakcie Królewskim w Warszawie, w dniu powołania Rządu Ludowego Republiki Polskiej składane są kwiaty przez przedstawicieli PPS i innych ugrupowań lewicowych.

Więcej …
 

W dniu 6 listopada 2026 roku odbyła się w UMCS w Lublinie konferencja naukowa „U progu Niepodległej: Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego i jego miejsce w procesie odbudowy Państwa Polskiego”.
Konferencja była kontynuacją corocznych przedsięwzięć organizacyjnych i politycznych mających na celu upamiętnienie powołania w dniu 6/7 listopada 1918 roku Rządu Ludowego pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego.

Więcej …
 

W dniu 27 października 2026 roku w Sali kolumnowej Sejmu RP odbyła się konferencja naukowa zorganizowana z okazji 90 rocznicy śmierci Ignacego Daszyńskiego, premiera Rządu Ludowego w 1918 roku i Marszałka Sejmu w II RP. Konferencja odbywała się pod hasłem: „Ignacy Daszyński. Wokół dziedzictwa demokraty, socjalisty, Marszałka Sejmu”.

Więcej …
 

W dniu 1 października 2026 roku w Płocku odbyła się promocja monografii „O racji stanu. Ignacy Daszyński (1866-1936)”, której organizatorem było Towarzystwo Naukowe Płockie. Monografia powstała pod redakcją naukową dra Andrzeja Ziemskiego. Wyboru tekstów i opracowania dokonał redaktor Przemysław Prekiel.

Więcej …
 

W dniu 12 września 2026 roku w Warszawie odbyło się posiedzenie Rady Mazowieckiej PPS.
Podczas posiedzenia przedyskutowano aktualną sytuację polityczną w kraju. Zwrócono uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na temat przygotowań do mających się odbyć w roku przyszłym wyborów parlamentarnych.

Więcej …
 

W dniu 31 lipca 2026 roku, w przeddzień kolejnej, 82. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Kwaterze powstańców na Cmentarzu Bródnowskim, w której pochowano bojowców PPS, odbyła się uroczystość złożenia kwiatów.

Więcej …
 

W dniu 23 czerwca 2026 roku w Warszawie z okazji 80-tych urodzin upamiętniono Józefa Oleksego, marszałka Sejmu ( II i IV kadencji w latach 1993–1995 i 2004–2005) i premiera (1995–1996). W godzinach rannych grupa przyjaciół złożyła wieńce na grobie na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Józef Oleksy zmarł 9 stycznia 2015 roku.

Więcej …
 

25 maja 2026 roku obchodziliśmy 100 rocznicę urodzin Jana Józefa Lipskiego, człowieka zasłużonego również dla ruchu socjalistycznego. W latach 1990-1991 pełnił funkcję przewodniczącego Rady Naczelnej PPS.

Więcej …
 

W dniu 12 maja 2026 roku w Akademii Piotrkowskiej odbyła się konferencja naukowa z okazji 100 rocznicy zamachu majowego pt. „Wojna Polsko – Polska”.

Więcej …
 

W dniu 9 maja 2026 roku w Warszawie w obrębie ulicy Śmiałej na Żoliborzu dokonano otwarcia skweru imienia prof. Krzysztofa Dunin-Wąsowicza, wybitnego historyka, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, uczestnika ruchu oporu podczas II wojny światowej.

Więcej …