Daszyński demokrata-socjalista

Email Drukuj PDF

Rozmowa z Tomaszem Kalitą - dyrektorem Centrum im. I. Daszyńskiego

Kim dla lewicy jest Ignacy Daszyński? Postać ze wszech miar pomnikowa, jednak chyba trochę zapomniana?

Tak jak powiedziałeś, to postać pomnikowa, monumentalna. Ignacy Daszyński stał się nestorem polskiej lewicy socjalistycznej w okresie międzywojennym. Niestety później postać zapomniana. Może dla niektórych w PRL był zbytnim demokratą, a dla innych w III RP zbytnim socjalistą.

My w Centrum Daszyńskiego chcemy nawiązywać do nurtu i etosu przedwojennej PPS. A najlepszym jej uosobieniem jest właśnie Ignacy Daszyński. Okrągłe rocznice, które przypadają w tym roku – ‘150 urodzin i ’80 śmierci Ignacego Daszyńskiego, to dobra okazja, żeby przypomnieć tę postać. Przywrócić ją na piedestał historii. Naprawić tę oczywistą niesprawiedliwość, jaką wyrządzono jednemu z wiodących liderów politycznych II RP, pierwszemu premierowi, wicepremierowi, marszałkowi Sejmu, posłowi i radnemu.

Jak to się stało, że nie ma on pomnika w Warszawie? Mają go Józef Piłsudski, Wincenty Witos czy Roman Dmowski.

No właśnie. Chcemy przywrócić Ignacego Daszyńskiego do pamięci zbiorowej – publicznej, czego symbolem jest pomnik przy Trakcie Królewskim w Warszawie, który jest takim panteonem ojców polskiej niepodległości. Komitet Budowy Pomnika posiada już niezbędne zgody ze strony władz miasta Warszawy, jednak wszystko rozbija się o pieniądze. Kolejną inicjatywą jest nasz apel skierowany do władz tych miast, w których nie ma ulicy Daszyńskiego. Szczególnie teraz, kiedy Sejm postanowił o skandalicznej „dekomunizacji” nazw ulic, można tę sytuację wykorzystać i forsować nazwy związane z lewicą niepodległościową. Nie wyobrażam sobie, żeby PiS czy IPN protestowali przeciwko nazwaniu ulicy imieniem i nazwiskiem: Kazimierza Pużaka czy właśnie Ignacego Daszyńskiego. Wreszcie zaapelowaliśmy do Pani Prezydent Warszawy o zmianę nazwy ulicy, przy której mieści się parlament na ulicę Daszyńskiego. Taką nazwę nosiła ulica Wiejska przez kilka lat, zaraz po II Wojnie. Miałoby to, więc charakter symboliczny. Szczególnie obecnie warto przypomnieć postać „Marszałka Demokracji”, który swojemu przyjacielowi i Towarzyszowi Józefowi Piłsudskiemu, w chwili próby, odmówił otwarcia obrad Sejmu „pod bagnetami”.

Największą zasługą Ignacego Daszyńskiego był jego pierwszy rząd zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Reformy, które zapoczątkował, były wówczas nad wyraz rewolucyjne. W tym m.in. 8-godzinny czas pracy. Dziś lewica walczy o to samo?

Podwaliny pod nowoczesne prawo pracy i prawa kobiet podłożył właśnie pierwszy rząd odradzającej się niepodległej Rzeczypospolitej Ignacego Daszyńskiego. Był to rząd postępowy. Część z tych postulatów po prawie stu latach jest nadal aktualna. Dziś równowaga pomiędzy pracą, a życiem prywatnym została zdecydowanie zachwiana. Jej przywrócenie – to powinno być jedno z najważniejszych zadań dla polskiej lewicy. Podobnie w przypadku praw kobiet. Stosunek Daszyńskiego do kwestii emancypacji kobiet był jednoznaczny. Wierzył on, że świat się zmieni, kiedy kobiety uzyskają prawa wyborcze. Teraz czas na równe prawa w każdej dziedzinie.

12 maja minie okrągła rocznica zamachu majowego, którego I. Daszyński, jak i cała PPS, byli zwolennikami. Nie przewidział on skutków? Z jakich powodów poparł zamachu Marszałka?

PPS początkowo widziała szansę na realizację swoich postulatów. Jednak z czasem okazało się, o co chodzi Piłsudskiemu i nowej władzy. To nie miała być rewolucja socjalistyczna, a dyktatura, jakich w tamtym czasie w Europie było wiele. Sytuacja trochę stała się podobna do obecnej atmosfery panującej w Polsce. Daszyński i PPS w pełni zrehabilitowali się za tę decyzję. Zarówno wtedy, gdy nie otworzył on obrad Sejmu pod dyktando Piłsudskiego i wojska jak i później, kiedy PPS była częścią wielkiego ruchu Centrolewu. Socjaliści sami cierpieli ze strony rodzącego się autorytaryzmu. Proces brzeski, Bereza Kartuska, postępujący autorytaryzm to wszystko skłoniło PPS do walki o demokrację.

Przede wszystkim jednak w tym roku przypadają dwie okrągłe rocznice związane z Ignacym Daszyńskim: 150-ta rocznica urodzin i 80-ta rocznica śmierci. Lewica będzie pamiętać? Czy Centrum im. Ignacego Daszyńskiego przewiduje jakieś uroczystości upamiętniające swojego patrona?

Centrum Daszyńskiego podjęło się organizacji społecznych obchodów tych rocznic. W Krakowie inaugurujemy uroczystą sesją, nad którą patronat objął prezydent Jacek Majchrowski. Wydaliśmy specjalny „Niezbędnik”, który w łatwy i przystępny sposób pozwala zapoznać się z poglądami i opiniami naszego patrona. Jest on podzielony na różne aspekty aktywności Daszyńskiego: jego życie osobiste, poglądy socjalistyczne, poselstwo, czy dziennikarstwo i drogę do niepodległości. A nawet są ujęte jego relacje z Józefem Piłsudskim. Inicjujemy również powstanie fabularyzowanego filmu o Daszyńskim. Organizujemy szereg przedsięwzięć, które mimo skromnych środków udaje się zrealizować.     

Co pozostawił po sobie „Marszałek demokracji”, jako nazywano Ignacego Daszyńskiego? Jego spuścizna jest bardzo bogata.

Przede wszystkim wiarę w demokratyczny socjalizm, polepszenie losu robotników (o to walczył i to były jego ostatnie słowa). Ale i wiarę w to, że spory i problemy społeczne można rozwiązywać w parlamencie, drogą pokojową. Że bycie działaczem socjalistycznym oznacza ciężką pracę. No i, że polska lewica ma postaci krystaliczne w swym dorobku. Taką postacią z pewnością był Ignacy Daszyński. Po prostu przyzwoity człowiek i socjalista.

Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał
Przemysław Prekiel

 

 

Wydanie bieżące

Recenzje

W roku 2018 ukazała się książka dra Kai-Fu Lee – AI Superpowers, China, Silicon Valley, and the New World Order. Jej polskie tłumaczenie ukazało się w roku 2019 pt. Inteligencja sztuczna, rewolucja prawdziwa. Chiny i USA i przyszłość świata.

Więcej …
 

Opublikowana przez Wydawnictwo Ruthenus z Krosna książka J. Ewy Leśniewskiej „Jan Gotlieb Bloch (1836 – 1902) i dzieje rodu” jest dziełem imponującym i stanowi najbardziej – jak dotąd – wyczerpującą biografię jednego z największych kapitalistów XIX stulecia, pacyfisty i filantropa, wsławionego w świecie głównie przez 6-tomowe opracowanie „Przyszła wojna pod względem technicznym, ekonomicznym i politycznym”, nazywane „biblią pacyfizmu” – pierwszego Polaka, który został zgłoszony do Pokojowej Nagrody Nobla.

Więcej …
 

W 2018 roku ukazała się wizjonerska książka Jamie Bartlett’a „Ludzie przeciw technologii. Jak Internet zabija demokrację”. Jest ona analizą relacji człowieka ze światem cyfrowym, w który dopiero wchodzimy. Szczególnie wiele miejsca autor poświęca ewolucji liberalnego modelu demokracji w starciu z nowymi technologiami, ich przemożnym wpływem na człowieka i budowane od wieków struktury państwa demokratycznego.

Więcej …
 

 

 
 
 
 
 

Gościmy

Naszą witrynę przegląda teraz 21 gości 

Statystyka

Odsłon : 5130935

Temat dnia

Prognoza

Dzisiaj kluczowa jest gospodarka, a szerzej warunki życia ludzi. Polska epidemię przechodzi lżej, niż w krajach zachodniej Europy, choć gorzej niż w krajach sąsiednich. Recesja definiowana jako spadek PKB w dwóch kolejnych kwartałach będzie niższa, niż w większości krajów UE.

Więcej …

Na lewicy

Polska Partia Socjalistyczna opublikowała w dniu 12 sierpnia 2020 roku "List otwarty PPS do ludzi pracy Republiki Białoruskiej". List związany jest z aktualną sytuacją w tym kraju po wyborach prezydenckich i wzajemnymi relacjami Polska - Białoruś.

Więcej …
 

Polska Partia Socjalistyczna opublikowaław dniu 11 sierpnia 2020 roku stanowisko Prezydium RN PPS w sprawie wydarzeń, jakie miały miejsce w ostatnich dniach w Warszawie.

Więcej …
 

Delegacja Polskiej Partii Socjalistycznej w dniu 31 lipca 2020 roku złożyła kwiaty przed pomnikiem zgrupowania „Żywiciel” oraz przy tablicy pamiątkowej na „Kotłowni WSM” pamięci poległym w pierwszym boju Powstania, powstańcom z Batalionu OW PPS im. gen. J. Dąbrowskiego.

Więcej …
 

W dniu 25 lipca 2020 roku na sosnowieckim cmentarzu spotkali się ludzie pamiętający o 19 rocznicy śmierci polskiego przywódcy okresu Polski Ludowej - Edwarda Gierka.

Więcej …
 

Stefan Aleksander Okrzeja członek organizacji Bojowej PPS, bohater walki o niepodległość Polski i przemiany społeczne został przypomniany i uczczony przez przedstawicieli Rady Naczelnej PPS w dniu 21 lipca 2020 roku.

Więcej …
 

W dniu 13 lipca 2020 roku tuż przed godziną 20. Państwowa Komisja Wyborcza przekazała wyniki głosowania w II turze wyborów prezydenckich na podstawie danych ze wszystkich obwodowych komisji wyborczych. Jak poinformował przewodniczący PKW, Andrzej Duda w II turze wyborów uzyskał 51,03 proc. głosów - zagłosowało na niego 10 440 648 osób. Z kolei Rafał Trzaskowski osiągnął wynik 48,97 proc. - zagłosowało na niego 10 018 263 osób.

 

Prezydium Rady Naczelnej PPS przyjęło w dniu 6 lipca 2020 roku uchwałę w sprawie II tury wyborów prezydenckich.

Więcej …
 

PKW podała w dniu 30 czerwca 2020 roku ostateczne wyniki I tury wyborów prezydenckich, które odbyły się 28 czerwca.

Więcej …
 

Wg portalu Polskiej Partii Socjalistycznej, w dniu 26 czerwca 2020 roku na zaproszenie koła Śródmieście PPS  w warszawskiej siedzibie partii, odbyło się spotkanie promocyjne nowego numeru "Przeglądu Socjalistycznego".

Więcej …
 

Sąd Najwyższy w dniu 12 czerwca 2020 roku postanowił uchylić decyzję PKW w sprawie odrzucenia wniosku Komitetu Wyborczego Waldemara Witkowskiego o wpisanie na listę kandydatów w wyborach na urząd Prezydenta RP.
Tym samym Państwowa Komisja Wyborcza zobowiązana została do wpisania na listę kandydatów w wyborach prezydenckich, które odbędą się w dniu 28 czerwca 2020 roku kandydata Waldemara Witkowskiego. Inne skargi na decyzje PKW zostały odrzucone.

Więcej …
 

Rada Naczelna Polskiej Partii Ssocjalistycznej zebrała się na posiedzeniu poświęconym omówieniu stanowiska partii w sprawie wyborów na urząd Prezydenta RP oraz bieżących zagadnień dotyczących działalności organizacji.

Więcej …
 

Wg informacji rzecznika PPS w dniu 30 czerwca 2020 roku Organizacja Młodzieżowa PPS, „Czerwona Młodzież” uczestniczyła w demonstracji ruchów lewicowych przed Sejmem RP, zorganizowanej przez ZSP Związek Wielobranżowy Warszawa, Komitet Obrony Praw Lokatorów i Federację Anarchistyczną, Wrocław.

Więcej …